Maak van een herinneringscentrum geen pretpark

Illustratie Tab

NIOD-historicus Erik Somers betoogt in zijn proefschrift ‘Oorlog in het museum’ dat het voor de jongere generatie van belang is om zich een voorstelling te kunnen maken van een kamp als Westerbork.

In NRC van 2 april waarschuwt Somers er terecht op dat er wel een balans gevonden moet worden tussen kennisoverdracht en spektakel.

In Port Arthur op Tasmanië wordt de gevangenis, waar de uit Engeland gedeporteerde gevangenen werden vastgezet, geëxploiteerd als tourist attraction. Het is een eind reizen, maar dan krijg je ook waar voor je geld. Een ideaal familie-uitje.

Voorzien van popcorn en cola word je getrakteerd op de ergste gruwelen. Een ticket voor twee dagen overtreft alles tot en met de massagraven op Het Eiland van de Dood. Honderdtachtig jaar na dit leed voert de exploitatie de boventoon.

Met dat voorbeeld in gedachte is het niet moeilijk je voor te stellen dat over enige tijd ook Westerbork zo’n pretpark wordt. Er is zeker een fastfoodketen bereid te vinden een ‘westerburger’ te produceren. Voor de beleving kan de huidige bus vervangen worden door een treintje met veewagens met aangepast zitcomfort. Zo wordt de vermoeiende reis gecompenseerd en valt het bezoekersaantal met een paar honderdduizend op te schroeven.

Is dit een cynische reactie van iemand die niet met het verleden van zijn moeder, een overlevende van Auschwitz die via kamp Westerbork gedeporteerd werd, om kan gaan? Dat is maar de vraag.

In Somers’ proefschrift leest men dat de overheid de subsidiëring van de musea afhankelijk heeft gemaakt van hun educatieve beleid. De ANWB lijkt wel te weten hoe dat eruit moet zien. Die geeft in ieder geval het Verzetsmuseum Junior („Duik onder in het Verzetsmuseum”) de prijs voor ‘het meest innovatieve uitje 2014’. Daar is de museumdirecteur dan weer blij mee. Het gaat tenslotte om haar subsidie.

Geen cynische reactie dus, maar een oprechte zorg. In Westerbork is geen plaats voor een klassikale belevenisindustrie. Primair is het een herdenkingsplaats vol van stilte en respect waar de beleving er één is van gruwel en ontzetting. Je komt er ontnuchterd en geschokt vandaan.

Of moet het het meest innovatieve uitje van 2015 worden? Plaats dan ook maar snackbars bij de erebegraafplaatsen, dan komt daar tenminste ook de loop in.