Geen gasten, maar gijzelaars

Het was een beschamende vertoning, de manier waarop de zelfbenoemde ‘volksburgemeester’ van de Oost-Oekraïense stad Slavjansk zondag zijn gijzelaars toonde aan de pers. Het team militaire waarnemers van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) was vrijdag door pro-Russische separatisten gevangengenomen, samen met hun begeleiders van het Oekraïense leger. Ze waren zonder enig respect in de kelder van het stadhuis gestopt – krijgsgevangenen, volgens ‘burgemeester’ Ponomarjov. Zondag werden ze door gemaskerde mannen met geweren voorgeleid aan de pers, zodat ze konden vertellen dat ze inmiddels betere accommodatie hadden en dat ze zich beschouwden als „gasten van de burgemeester”, zoals het Duitse hoofd van de waarnemersmissie het vanuit zijn benarde positie maar noemde.

Maar deze ‘gasten’ worden tegen hun zin en in strijd met internationale regels en afspraken vastgehouden. De OVSE is een internationale organisatie waarbij alle Europese landen zijn aangesloten en die er van oudsher op gericht is de ontspanning tussen Oost en West te bevorderen. Juist de OVSE kan daarom een belangrijke rol spelen bij pogingen te voorkomen dat de crisis in Oekraïne verder uit de hand loopt. Dat geldt niet alleen voor de 150 burgerwaarnemers van de OVSE in Oekraïne, maar ook voor de acht militaire OVSE-waarnemers die op uitnodiging van de Oekraïense regering probeerden helderheid te krijgen over de schimmige militaire situatie in het oosten van het land. Transparantie van troepenbewegingen en inspectie van militaire posities behoren tot de hoekstenen van de organisatie – en daarmee van de vrede en veiligheid in Europa.

Het is daarom een gotspe dat de Russische ambassadeur bij de OVSE het gisteren „extreem onverantwoordelijk” noemde dat de waarnemers naar het oosten van Oekraïne waren gestuurd. Onverantwoordelijk is vooral dat Rusland niet veel harder stelling neemt tegen deze gijzeling. Dezelfde Russische gezant zei eerder wel dat de waarnemers vrijgelaten moeten worden. Maar Moskou heeft tot nog toe niet duidelijk en op hoog niveau afstand genomen van de actie van de machthebbers in Slavjansk. Dat versterkt de indruk dat Rusland de toenemende chaos in het buurland alleen maar verwelkomt, voor zover het er niet actief de hand in heeft.

De Russische regering zegt dat haar troepen bij de Oekraïense grens nu klaar zijn met hun oefeningen en zullen terugkeren naar hun kazernes. Dat is een positieve toezegging, die hopelijk ook uitgevoerd wordt. Daarnaast zou Rusland zijn ongetwijfeld grote invloed bij de separatisten in Slavjansk moeten aanwenden om te zorgen dat de OVSE-gijzelaars onmiddellijk vrijkomen.