Fiona Tan brengt crisis op de glanzende vloer van Rabo Kunstzone

Van het ene op het andere moment legden de bouwvakkers hun gereedschappen neer en vertrokken ze. Zo ziet de bouwplaats eruit die Fiona Tan filmde in Ierland, een half afgebouwde woonwijk. Wapperend bouwplastic, onvoltooide daken, gevels weerspiegelend in modderplassen: dit is het spook van de crisis dat door Europa waart. Tan benadrukt die rafeligheid door de film op een laken te projecteren, maar dat niet alleen. Het is te zien in een heuse garagebox, in de Rabo Kunstzone. Daar bouwde ze een compleet opslagcomplex met rolluiken na. Sommige dicht, andere half open met daarachter een installatie of een video die een einde der tijden aankondigt – Fukushima, Detroit, Ierland, tussen muren vol krantenknipsels over de bankencrisis – Dexia, DSB.

En dit is te zien in het hoofdkantoor van de Rabobank in Utrecht. De spiegelglazen bankarchitectuur, kluisachtig en luxueus, kreeg hier na een verbouwing een open glazen pui waarachter de bank drie jaar geleden een gratis toegankelijke kunstruimte opende. Daar blijkt hoe banken en musea op elkaar zijn gaan lijken: groot, open, wit, met mooie vloeren en designbanken. Tans tentoonstelling gaat over doemscenario’s en heet toepasselijk Options & Futures.

Dat de Libor-fraude van Rabobank zelf niet wordt genoemd op de wanden vol knipsels over de bankencrises, is toeval volgens de samenstellers. Tans expositie gaat ook niet direct over het bancaire maar trekt dat breder, in een heel scala van vertwijfelingen over het morele kompas van de wereld. Ze vervlecht actualiteiten met filmbeelden van een middeleeuws tapijt over de Openbaringen van Johannes. Onder in beeld glijdt een tickertape langs over martelingen, bazuinen, bijbelmonsters: het einde der tijden is nu, hier.

Maar Tan doet meer. Ook exposeert ze een geluidskunstwerkje over een zesde-eeuwse monnik die op zoek gaat naar het paradijs – over kompas zoeken gesproken. Een rolluik verder staat een berg van afgedankte televisies en broodroosters, een vanitasstilleven van consumentisme. Al deze kunstwerken sluiten op elkaar aan, zonder een direct lineair verhaal te vertellen. Daardoor past ook haar oudere fotoreeks erin, Vox Populi, met amateurfoto’s uit familiealbums.

De mensen in die foto’s worden ook geraakt door de crisis. Misschien gaan ook zij wel zwerven of in dit soort garageboxen leven, zoals in Amerika wel gebeurt. Tan bouwde zo’n tragische behuizing na met derdehands spulletjes, kleedjes, prullaria, als piketpaaltjes om iemands leefruimte te markeren. En onder de vieze tapijtjes piept steeds de glanzende natuurstenen tegelvloer van de Rabo Kunstzone tevoorschijn.