EU-debat houdt iedereen wakker

Kandidaat-voorzitters voor de Europese Commissie hadden hun eerste debat.

Selfie van Vlaamse liberaal Guy Verhofstadt (links boven), de Duitse GroeneSka Keller (onder).
Selfie van Vlaamse liberaal Guy Verhofstadt (links boven), de Duitse GroeneSka Keller (onder). Foto onder Reuters

„Als we met z’n tweeën geweest waren, dan was het publiek in slaap gevallen”, zei Guy Verhofstadt gisteren na afloop van het eerste grote verkiezingsdebat in de aanloop naar de EU-verkiezingen in mei. „Maar met z’n vieren is het denk ik wel gelukt om iedereen wakker te houden.”

Een treffende samenvatting van het debat, dat in dertien talen en in 156 landen te volgen was via tv-zender Euronews en online. De geschiedenisboeken zal het eerste Europese lijsttrekkerdebat ooit misschien niet halen, maar het was pittiger dan verwacht – en zelfs even trending topic op Twitter. „U bent naïef”, riep de liberaal Verhofstadt tegen Martin Schulz, toen deze pleitte voor nog meer diplomatie in de Oekraïne-crisis. „Wat een flauwe opmerking”, sputterde de Duitse socialist tegen. Verhofstadt: „Poetin moet gewoon weg uit Oekraïne!” Schulz: „U spreekt graag in mooie quotes!”

Van tevoren was het aangekondigd als het ‘eerste Europese presidentsdebat ooit’, vanwege de hoofdprijs die op het spel staat: het voorzitterschap van de Europese Commissie. Vroeger beslisten lidstaten wie de nieuwe EU-voorzitter werd, achter gesloten deuren. Ditmaal wil het Europees Parlement daar een stokje voor steken met eigen ‘Spitzenkandidaten’ voor deze toppositie, een nieuwe exercitie die Europa democratischer en vooral zichtbaarder moet maken. Vier van hen hengelden gisteren in Maastricht naar de kiezersgunst.

De kandidaat van de christen-democraten, de Luxemburgse oud-premier Jean-Claude Juncker (59), pleitte voor een pragmatisch Europa. „Dat niet droomt, maar dingen voor elkaar krijgt.” De Belgische oud-premier Verhofstadt (61) voor een visionair Europa. „We maken veel te weinig gebruik van de schaalvoordelen die het biedt.” En Schulz (58), de huidige voorzitter van het Europees Parlement, voor een sociaal Europa. „Niet van banken, maar van burgers.”

Opvallend was Ska Keller, de kandidaat van de groenen. Vrouw, jong (32), vloeiend Engels – de Duitse Keller viel op tussen de EU-veteranen. Juncker, zei ze, stond als voormalig „baas van een belastingparadijs” symbool voor het verkeerde, egoïstische Europa. En meer nog dan met in de peilingen oprukkende rechts-populisten had ze moeite met „middenpartijen die hun slogans overnemen”, een sneer naar Verhofstadt, die (arbeids-)migranten „een last” noemde die beter moet worden verdeeld, en naar Juncker, die „de sluizen naar Europa” niet open wil zetten. Keller: „Mensen verhuizen echt niet voor hun lol.”

Als ambities zijn af te lezen aan iemands auto, dan zijn die van Juncker het grootst. Hij arriveerde bij het Maastrichtse Theater aan het Vrijthof in een grote blauwe bus met een reuzenportret van zichzelf. Schulz stapte uit een grijze BMW, zoals het een Duitse toppoliticus betaamt. Keller uit een elektrische auto. En Verhofstadt? Die kwam te voet.

Maar behalve met die bus maakte Juncker geen beste indruk. Hij mompelde, kwam niet goed uit zijn Engels en wekte de indruk dat hij zich beter thuis voelt in technocratische begrotingsdossiers dan in publieke debatten. Bovendien deed hij voor een conservatief wat ongewone uitspraken: over méér ontwikkelingshulp (goed tegen immigratie), het vrijhandelsakkoord met de VS (we gaan niet op de knieën voor de Amerikanen) en schaliegas (geen goed idee, want een extra milieuprobleem). Keller wist niet wat ze hoorde: „U hebt wat uit te leggen in uw eigen partij.”

Zijn de kansen van Juncker op de post van EU-baas daarmee verkeken? Allerminst. Zijn Europese Volkspartij (EVP) voert de peilingen aan. De uitgesproken Verhofstadt en vooral Keller lijken bovendien kansloos: de liberalen en de groenen zullen in het Europees Parlement klein blijven. Schulz maakt wel kans: in de peilingen blijven de socialisten niet ver achter bij de EVP.

Maar Europese regeringsleiders voelen grote weerzin tegen de lijsttrekkersstrijd, die hun eigen macht ondergraaft. Grote kans dat ze na de verkiezingen toch nog komen met een eigen kandidaat, eentje die aan geen enkel publiek debat heeft deelgenomen.

Oud-premier Verhofstadt noemde zo’n scenario gisteren „het einde van de democratie” en „onmogelijk”, omdat het Europees Parlement uiteindelijk de nieuwe EU-baas moet goedkeuren.