Egypte is een wraaklustig land geworden, vindt Rena Netjes

De Nederlandse journaliste Rena Netjes zag Egypte veranderen // Eerst was ze een geaccepteerde expat, na de revolutie een leugenaar // „Mensen zeggen nu doodleuk: maak die Moslimbroeders maar dood”

Als ze niet was gevlucht, had ze nu in een kooi gestaan. Tegenover haar had een Egyptische rechter gezeten. Die had ze moeten overtuigen van haar onschuld. Hij zou haar niet hebben geloofd.

Dan was ze vervoerd naar de beruchte Tora-gevangenis in Kairo. Ze zou er zijn gemarteld, vreest ze. Misschien ook wel verkracht.

En dan zou Rena Netjes doodsbang worden. Ze zou zelfmoordgedachten krijgen. Liever dood, dan jarenlang gevangen in een Egyptische cel als terroriste.

De rechter in Egypte veroordeelde gisteren 683 Moslimbroeders ter dood. Zij stonden terecht omdat ze vorig jaar zouden hebben deelgenomen aan gewelddadige protesten, waarbij een politieagent werd gedood. Sinds de Moslimbroederschap vorig jaar door het leger is afgezet, worden aanhangers ervan vervolgd en zijn religieuze politieke partijen verboden.

Eén van de verdachten: Rena Netjes (47), Nederlandse journalist. Zij wordt beschuldigd van het helpen van Moslimbroeders.

Komende zaterdag staat ze terecht, samen met negentien andere journalisten, die werkten voor Al Jazeera. Deze nieuwszender zou banden onderhouden met de Moslimbroeders. Hoewel Rena Netjes nooit heeft gewerkt voor Al Jazeera, staat zij ook op de verdachtenlijst. Vermoedelijk omdat ze ooit een interview afnam met een Al Jazeera-journalist.

Al 25 jaar komt ze in Egypte

Netjes woont haar eigen proces niet bij. Ze vluchtte twee maanden geleden naar Nederland toen ze hoorde dat ze werd gezocht. Op Schiphol werd ze opgewacht door tientallen journalisten. Ze maakten ruzie over wie haar die avond mocht interviewen. Rena Netjes liet ze wachten. Pas nadat alle passagiers het vliegveld al lang hadden verlaten, verscheen ze voor de camera’s. In een roze wintermantel, met felrode lippenstift op.

Ze had zich even opgefrist.

Een beetje ijdel is Rena Netjes wel. Op het moment dat ze hoorde dat de Egyptische politie haar wilde arresteren, had ze één minuut om haar spullen te pakken. Het eerste waar ze aan dacht: ‘Waar liggen mijn dure crèmepjes?’ Zodat ze zich kon fatsoeneren, als ze bezoek zou ontvangen in de gevangenis.

Al vijfentwintig jaar komt ze in Egypte. Het begon met een vakantie. Rena Netjes zwom in de Rode Zee en genoot daar zo van, dat ze terug in Nederland aan een studie Arabisch begon. Daarna richtte ze een eigen vertaalbureau op en werd journalist. Ze ging de situatie in Egypte verslaan voor Het Parool en BNR Nieuwsradio.

Toen was Mubarak nog president. Onder de dictator kon Netjes in redelijke vrijheid werken. Ze kon praten met Egyptenaren, die graag aan westerse journalisten uitlegden hoe het land in elkaar zit. Wel hield de veiligheidsdienst haar scherp in de gaten. Toen ze eens een Moslimbroeder had geïnterviewd, werd ze door een medewerker van de veiligheidsdienst urenlang achtervolgd – tot aan het zwembad.

Netjes leefde in een expatwijk aan de rand van Kairo. Een „heerlijk huis” had ze daar, het leven was er zo goedkoop. Iedere dag kon ze de taxi nemen. De stomerij kwam aan de deur: wilt u nog iets laten strijken? Kostte haar 10 cent. Ze voerde leuke gesprekken met haar buren, had wekelijks contact met de protestantse gemeenschap in Egypte. Rena Netjes had het enorm naar haar zin.

En toen kwam de revolutie.

Mubarak werd verdreven, Morsi kwam. Onder de Moslimbroeders werd het werk voor Netjes lastiger. Als westerse journalist werd ze door Egyptenaren aangekeken op de kritische berichtgeving over het land. Ze merkte het toen ze een reportage maakte over jeugdwerkloosheid. Een winkelier vond dat ze over dat onderwerp niet mocht berichten en liet haar arresteren. Netjes bracht een nacht door in een politiecel op verdenking van het opleggen van de westerse cultuur aan Egyptenaren.

Maar nu raakte ze geïsoleerd

Morsi werd verdreven, het leger kwam. Het werd er daarna niet beter op voor Netjes. Haar buren, waar ze het altijd goed mee kon vinden, spraken haar aan op de negatieve berichtgeving. Dan klopte haar buurvrouw op de deur: ‘Die beelden op die zender kloppen niet!’ Rena Netjes kon er niets aan doen, zei ze, maar dat maakte niets uit. Volgens de buurvrouw verspreidden alle westerse journalisten leugens.

Steeds meer expats vertrokken uit de expatwijk. Netjes bleef als een van de weinige buitenlanders over. Ze raakte verder geïsoleerd. Straatinterviews met Egyptenaren konden haast niet meer. Voordat ze hen aan kon spreken, begonnen ze al te schreeuwen. Jij werkt voor Al Jazeera! Jouw land steunt de Moslimbroeders! „Het laatste jaar was psychisch heel zwaar om in Egypte te wonen”, zegt Netjes. „Vooral omdat ik de taal spreek.”

Netjes had gewild dat ze nooit had kunnen verstaan wat al die Egyptenaren over haar zeggen: dat alle westerse journalisten worden betaald door de Moslimbroeders. Dat alle westerse journalisten Egypte in een chaos willen storten. Dat alle westerse journalisten potentiële terroristen zijn. Elke dag opnieuw hoorde ze dezelfde riedel op straat en op tv-zenders. En wat ze het ergste vond: minstens 80 procent van de mensen geloofde het. „Op het laatst kon ik alleen maar omgaan met een klein groepje journalisten. Buiten hen om durfde bijna niemand meer met mij contact te hebben.”

Houdt ze nog van Egypte? Ze durft in elk geval nooit meer terug te keren. Egypte is een wraaklustig land geworden, vindt Netjes. „Mensen zeggen doodleuk op straat: ‘Maak die Moslimbroeders maar dood’. Zó wreed.”

Het verbaast haar ook niet dat de rechter gisteren 683 Moslimbroeders de doodstraf oplegde. Egyptenaren krijgen al maanden vanuit de regering te horen dat dit terroristen zijn. En voor terroristen gelden andere regels. Bij iedere demonstratie van Moslimbroeders vallen weer doden. De vorige moefti van Egypte zei afgelopen zomer dat wie een Moslimbroeder doodt tot de „eersten in het paradijs” zal behoren. De doodstraf voor deze terroristen, zegt Netjes, is in de ogen van veel Egyptenaren helemaal terecht.

Is ze niet te activistisch?

Haar vlucht uit Egypte heeft haar veel aandacht opgeleverd. „Ik word continu gevraagd als spreker op avondjes.” Ze heeft er diverse opdrachtgevers bij gekregen. „Als de Egyptische politie hiermee journalisten stil wilde krijgen, zijn ze daarin grandioos mislukt. Ik ben vrij en ik gebruik al mijn middelen om over Egypte te vertellen.”

Soms vraagt ze zich af of ze niet te activistisch is geworden. Of ze nog wel objectief kan schrijven over een land dat haar ziet als terrorist. Of ze niet te veel heeft meegemaakt.

„Dat je een land moet ontvluchten, beïnvloedt je natuurlijk”. Rena Netjes wil ook best toegeven dat ze het huidige regime een „kloteregime” vindt. „Maar ik doe m’n best om dat niet te laten meespelen in mijn berichtgeving.”

Om haar berichtgeving in evenwicht te houden, zoekt Netjes ook naar positief nieuws over Egypte. Laatst lukte dat bijna. Ze schreef een artikeltje over één mensenrechtenactivist die in Egypte was vrijgelaten. Eindelijk iets goeds, dacht ze. Tot de dag erna 529 Moslimbroeders ter dood werden veroordeeld. Netjes zucht. „Op zo’n moment denk ik: ik heb m’n best gedaan.”