‘Een jonge dandy draait door’

De Rotterdammer Robert van Raffe (32) tekende zijn graphic novel-debuut ‘Zonder filter’ niet ‘in gewone comic-stijl’.

Dandy wil Robert van Raffe zijn, de hoofdpersoon van de graphic novel Zonder filter, van de auteur met dezelfde naam. In dit „semiautobiografisch verhaal”, aldus de inmiddels 32-jarige auteur, besluit de strip-Robert zijn leven om te gooien nadat zijn vriendin naar Italië is vertrokken. De kunstacademiestudent kiest een elegante kledingstijl en verdiept zich in de geschiedenis van zijn „club van eenlingen”. Tot zijn zelfgekozen isolement ertoe leidt dat hij doordraait.

Zonder filter is een met veel branie, ironie en zelfspot verteld verhaal over volwassen worden. Vaak is het grappig, zoals wanneer Robert beseft dat hij kan eindigen als „een zolderkamergenie – dat nog thuis woont”. Waaraan hij sarcastisch toevoegt: „Lekker dandy”.

Overdonderend is het tekenwerk. Zonder filter is een visuele trip. Kleuren lopen in elkaar over en door elkaar heen, stromen over de getekende kriebellijntjes heen en de stijl wisselt voortdurend; van hoofdstukken zonder kaders of in zwart-wit tot schilderwerkjes en quasi-historische grafiek. Er zijn tekeningen op lijntjespapier en tekeningen waar overheen gekalkt is met stift of balpen. Van Raffe: „Alle zwarte lijnen zijn met kroontjespen gedaan. Schilderingen zijn met acrylverf, pastelkrijt en waskrijt gemaakt. Maar ik heb het beeld uiteindelijk digitaal nabewerkt en in veel lagen opgebouwd. Wel met het idee dat het resultaat er handgemaakt uit blijft zien, en vooral niet te gelikt.”

Zit er structuur in de afwisseling van stijlen?

„Intuïtief laat ik de stijl soms wel aansluiten op de geestesgesteldheid van Robert. Als hij in een roes leeft, zijn de kleuren wilder. Het gekopieerde boekje tekeningen dat hij bij zijn docenten inlevert, is deel van het verhaal en oogt ook als een gekopieerd boekje. Dat heeft een functie. Andere keren experimenteer ik met stijlen.”

Poppetjes teken je kriebelig en ruw.

„Het is geen conventionele comicstijl. Een oudere generatie noemt dat lui en lelijk getekend, maar voor mij is het rock-’n-roll. Ik werk er hard aan om het er zo los en toch coherent uit te laten zien.”

Waarom is je hoofdpersoon een dandy?

„Het vertrek van zijn vriendin is een dramatische ingreep. Hij geeft zichzelf opnieuw vorm als dandy. In eerste instantie is het een image. Dan ontdekt hij dat het ook een levensstijl is.”

Wat voor karakter heeft Robert?

„Hij is zelfbewust en ironisch, betweterig en pedant, maar kent ook zelfspot. Tegelijk is het iemand die een antwoord zoekt op de existentiële vraag hoe hij zijn leven moet inrichten. Ergens is het een normale jongen die interesse opvat voor een afwijkende manier van denken en kleden.”

Soms zijn Roberts avonturen en gesprekken aan de studentikoze kant.

„Dat gedrag is inherent aan zijn leeftijd. Het verhaal schetst een bepaalde levensfase. De manier waarop studenten zich gedragen vind ik ook grappig. Ze zoeken nog naar een houding.”

Zijn gemakzuchtige medestudenten, domme docenten en tuttige kunstkopers doen aan als clichés.

„Robert ziet de onzin van veel kunstgeblaat, maar wil toch graag zelf kunst maken. Ik neem kunst ook serieus, anders had ik het boek niet gemaakt, maar ik zie ook veel poeha in de kunstwereld.”

Achterin nam je een register op met de talloze verwijzingen naar mensen, boeken en kunst in de strip. Waarom?

„Dat is mijn voorliefde voor literatuur met veel verwijzingen. In Ulysses verstopte Joyce de verwijzingen. Ik zie het als een manier om inspiratiebronnen te eren. Leuker dan een gewoon dankwoord. Misschien is het koket van me, om zo mijn kennis te etaleren, maar lezers zien meer dan in de lijst staat en dan ik er bewust heb ingestopt.”

Het boek eindigt met Robert die uit de kliniek komt, een misschien gedroomde ontmoeting heeft met zijn voormalige geliefde en de vrijheid omarmt. Een einde zonder catharsis.

„Zijn vriend maant hem vooruit te kijken en niet in het verleden te blijven hangen. Waarna Robert gaat tekenen, wat goed is, maar dat boek gaat wel over het verleden, dat boek is de strip die je hebt gelezen. Het verhaal bijt zich in de staart.”

Een kleine expositie in museum De Hallen in Haarlem over dit boek voert het spel met het autobiografische gehalte op door objecten uit de strip tentoon te stellen. Er ligt een brief van vriend N. Nick in de strip. Is die echt?

„Hij heeft hem geschreven, maar ik heb hem overgetikt met een typemachine. Dat is echt. Maar de spullen op de expositie zijn niet van mij. Die zijn van de jongen uit het boek.”

Nick schrijft dat je jezelf verbergt en niet je echte emoties toont.

„Dat verwijt is misschien wel terecht. David Foster Wallace stelde dat er te veel ironie is in deze tijd en dat we behoefte hebben aan oprechtheid. Ik denk dat je in mijn boek door de lagen ironie ook een oprechte worsteling kan zien van een personage. Nick verwijt me dat ik grapjes maak, terwijl ik me ellendig voel. Zo kun je het boek ook lezen.”