De executies gaan door, of er nou gif is of niet

Vandaag worden in Oklahoma twee mannen geëxecuteerd // En dat is vreemd, want de executie was verboden door het Hooggerechtshof // Het is namelijk onbekend waar de dodelijke injectie vandaan komt

De samenstelling van de dodelijke injectie die gevangenen krijgen toegediend.
De samenstelling van de dodelijke injectie die gevangenen krijgen toegediend. foto AP

De executie van twee moordenaars in de Amerikaanse staat Oklahoma is uitgelopen op een diep conflict tussen politici en de rechterlijke macht.

Het Hooggerechtshof heeft de executie verboden. Maar gouverneur Mary Fallin heeft de hoogste rechtsinstantie opzijgeschoven. Ze wil dat de executies alsnog doorgaan. En dat gebeurt vandaag.

Het begon als een praktisch probleem: Oklahoma wilde in maart twee moordenaars executeren met een dodelijke injectie, maar kon niet aan het benodigde gif komen. Oklahoma gebruikte jarenlang een dodelijke cocktail van drie stoffen, maar door een boycot van de EU mogen Europese bedrijven niet langer het gif leveren voor Amerikaanse executies. Het Deense bedrijf dat het slaapmiddel pentobarbital levert, zegt bovendien dat dit middel alleen voor euthanasie van dieren gebruikt mag worden, niet voor de doodstraf.

Een eigen gifmengsel

Oklahoma zat hierdoor, net als andere staten die injecties gebruiken, zonder gifstoffen. Hierop zocht de staat bij lokale apotheken zelf een mengsel bij elkaar, maar de rechter verbood dit vorige maand. Gevangenen hebben het grondwettelijke recht te weten hoe ze ter dood gebracht worden. Daarop maakte Oklahoma de gifstof bekend, maar niet de leverancier.

Dat is volgens het Hooggerechtshof in strijd met de Grondwet, en de rechters stelden de executies tot nader order uit. De Grondwet geeft Amerikanen de garantie dat ze niet onnodig hoeven te lijden als ze ter dood gebracht worden. Omdat Oklahoma geheimzinnig doet over de herkomst van het gif – openbaarheid zou apothekers in gevaar brengen – kan de staat die garantie niet geven.

Deze uitspraak kan landelijk grote gevolgen hebben. Injecties zijn vrijwel de enige manier waarmee executies nog worden uitgevoerd. Alle staten die de doodstraf nog uitvoeren, vooral Florida, Texas, Oklahoma en Virginia, kampen met tekorten aan gif. Sommige staten hebben executies moeten uitstellen. In Ohio duurde een executie zo’n 25 minuten, in plaats van de gebruikelijke 5. De staat gebruikte een ander middel dan de voorgeschreven cocktail van een slaapmiddel, een spierverslapper en een gif dat het hart verlamt. Het Hof maakt alternatieven een stuk lastiger.

Het conflict rond de Amerikaanse dodencellen komt op een moment dat steeds meer staten van de doodstraf afwillen. Sinds 2007 hebben zes staten de doodstraf verboden, wat het totaal op achttien staten brengt.

Vorige week nam de conservatieve gouverneur Mary Fallin van Oklahoma daarom een juridisch uniek besluit: ze veegde de uitspraak van het Hof van tafel, en gelastte dat de executies komende dinsdag toch door moeten gaan. In een verklaring stelde ze dat de rechters de Grondwet niet goed kennen. „Ze hebben buiten hun mandaat gehandeld”, schreef ze.

Volgens juristen heeft Fallin hiermee een principiële grens overschreden. Het Hooggerechtshof is de hoogste instantie in het Amerikaanse rechtsysteem, die als taak heeft de grenzen van de Grondwet af te bakenen. Volgens staatsrechtdeskundige Randal Coyne, verbonden aan de Universiteit van Oklahoma, heeft Fallin haar staat „dichtbij een constitutionele crisis gebracht”. Ze heeft haar interpretatie van de Grondwet boven die van het Hof laten gaan. De Republikein Stephen Jones, die lange tijd als advocaat namens de staat optrad, zei deze week dat Fallin „zich er buiten had moeten houden”.

De politici hebben gewonnen

De Democraten beschuldigen Fallin van vals spel. Senator Constance Johnson zegt: „Mary Fallin dient niet langer de belangen van de rechtstaat, maar van de gevangenisindustrie.”

Clayton Lockett en Charles Warner zitten sinds de jaren negentig vast. Lockett werd ter door veroordeeld omdat hij in 1999 een 19-jarig meisje neerschoot en levend begroef. Warner had een baby verkracht en vermoord.

Fallins Republikeinse partijgenoten in het Congres van Oklahoma, die in de meerderheid zijn, vielen haar bij. Een afgevaardigde dreigde meteen procedure om de rechters af te zetten wegens plichtsverzuim.

Na dit dreigement gaf het Hof toe. De rechters vernietigden hun aanvankelijke besluit, uitstel van executie. Fallin heeft gewonnen. Of liever: politici hebben rechters verslagen.