Daar maken wij een boekje van

Op het Binnenhof, pen in de aanslag. Boeken over het spel tussen journalisten en politici zijn er genoeg. Maar bestsellers zijn het niet. Waarom blijven ze toch verschijnen?

Minister Edith Schippers (VWS, VVD), Kamerleden Barry Madlener (PVV) en Kees van der Staaij (SGP).
Minister Edith Schippers (VWS, VVD), Kamerleden Barry Madlener (PVV) en Kees van der Staaij (SGP). Foto’s ANP, Hollandse Hoogte, bewerking fotodienst NRC

Grappen van Balkenende, briefjes van Bleker, liegende spindoctors, seksuele intimidatie, de wurggreep van politici en journalisten. Dat alles overgoten met een sausje van Wilders’ gezelligheid, met als decor het Haagse Binnenhof.

Ziehier, wat ingrediënten voor een spannend boek over pers en politiek. Misschien herkent u ze wel, van De patatbalie bijvoorbeeld, een boek van politiek commentator Hans Kriek dat vorige maand verscheen. Of van Haagse fluisteraars (Max van Weezel), Wij begrijpen elkaar uitstekend (Pieter van Os) of U kletst uit uw nek (Rens Vliegenthart). Veelzeggende titels. De auteurs? Van journalisten tot regisseurs en van tv-makers tot wetenschappers.

Het bekendste boek is van journalist Joris Luyendijk. In de golf van politieke boeken is hij de gouden vis. Zijn bestseller Je hebt het niet van mij, maar… (2010) ging ruim zestigduizend keer over de Nederlandse toonbanken. Op verzoek van Nieuwspoort, de Haagse sociëteit waar politici en journalisten elkaar treffen, schreef Luyendijk hoe het eraan toegaat in de ‘Haagse kaasstolp’. „Aan het Binnenhof ligt het materiaal voor het oprapen”, vertelt hij. „Gewoon gaan praten met lobbyisten, en vragen: waar brengen jullie je tijd door? En waarom? Achteraf had ik spijt dat ik er niet gewoon een jaar of twee voor vrijmaakte.” Luyendijks boek stond negentien weken lang in de Bestseller 60. Je hebt het niet van mij, maar… is een uitzondering in het genre: geen enkel ander boek (zie rechts) was zo succesvol. Toch verschijnen telkens nieuwe boeken over pers en politiek in de winkels. Hoe is dat te verklaren?

Het antwoord: Luyendijk biedt hoop. „Als een boek goed verkoopt, zoals Je hebt het niet van mij, maar..., doen andere uitgevers dat na”, zegt Lisa Kuitert, hoogleraar Boekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. „In het boekenvak wordt heel veel gejat en gekopieerd. Een handige gok, want misschien wordt het wel een trend. En dan is ‘ie daar opeens, in alle radioprogramma’s en bij de tv-shows. De nieuwe Luyendijk.”

Bovendien interesseert een specifiek publiek zich voor de Haagse stiekemheid. Dat zegt onderzoeker Bas den Herder, die In Groningen promoveert op de relatie tussen pers en politiek in Engeland, Frankrijk en Nederland. Als voorbeeld noemt hij de Pauw & Witteman-kijker: die interesseert zich voor de spannende combinatie van presentator (journalist) en gast (politicus). „Den Haag, dat is maar een exotisch wereldje”, zegt hij. „Als burger kom je er niet. Alleen tijdens verkiezingen mag je kort wat invloed uitoefenen, waarna je vier jaar lang de media moet volgen om te weten wat er in Den Haag allemaal gebeurt.” Voor sommigen is de honger naar kennis dan groot, zegt Den Herder. „Op tv zie je een paar blanke, mannelijke 40-plussers die het land besturen. Maar we willen meer weten: hoe werkt het echt in de wandelgangen van de macht?”

Het antwoord daarop hopen we in zo’n boek te vinden. Volgens Den Herder zit de aantrekkingskracht ook in de ‘onthullingen’ die de auteurs doen. „De theorie is dat politici beslissen, en journalisten onafhankelijk nieuws aankaarten. In werkelijkheid is het allemaal vrij incestueus. Ze zijn vaak nauwer betrokken bij politici dan wij weten. Die ‘geheime agenda’ van journalisten boeit het publiek.”

Boeken in dit genre zijn een relatief veilige investering, zegt hoogleraar Kuitert. „Veel mensen maken zich illusies over boekenverkoop. Ruim de helft van de boeken levert geen winst op.” Uitgevers moeten ruim vijftienhonderd exemplaren verkopen om geen verlies te draaien, zegt zij. „Boeken over politiek en media vliegen echt de winkel niet uit, maar voor uitgevers is het een betere gok dan een onbekende roman. Donna Tartts zijn er niet zo veel.”

Een boek over media kan zomaar wind mee hebben, zegt Kuitert. Verhalen over politiek en actualiteit zouden de interesse van talkshows wekken. „Tv-journalisten zijn geneigd hun onderwerpen uit andere media te halen. Zo’n boek genereert dus automatisch meer aandacht, én hogere verkoopcijfers.” Dat heeft te maken met consumentengedrag. „Mensen kopen liever iets dat ze al hebben gezien, of waarover ze hebben gelezen. Een boek zonder media-aandacht, op de radio, op tv of in recensies, is commercieel gezien waardeloos.”

Dat blijkt ook uit de woorden van auteur Max van Weezel, die in het genre twee boeken schreef: Haagse fluisteraars en Op tv of roemloos ten onder. „Voordat uitgevers een letter gelezen hebben, vragen ze al of je Pauw & Witteman persoonlijk kent. Of heb je soms contacten bij DWDD? Dan kunnen ze de grote perscampagne gebruiken om afzet bij boekhandels te garanderen.” Boekwetenschapper Kuitert vult aan: „Uitgevers zijn daar vaak wat vaag over. Idem dito voor de oplagecijfers; in principe zijn al hun boeken ‘succesvol’. Dat zeggen ze in de hoop dat media het oppikken. Succes trekt succes aan: dat is een oude mediawet.” 

Uitgeverijen zijn inderdaad schuw over hun verkoopcijfers, blijkt uit een rondgang. Het liefst geven ze die helemaal niet. Toch valt uit getallen van het boekenmagazijn Centraal Boekhuis te concluderen dat boeken over pers en politiek zelden meer dan tweeduizend stuks verkopen. Ook niet de boeken van bekende journalisten met een toegangskaartje tot talkshows op tv. Het boek van Joris Luyendijk is de grote uitzondering.

Er is nog een verklaring. Uitgevers houden van journalisten als auteur, zo blijkt uit gesprekken met een uitgever die niet met naam in de krant wil. „Bij een schrijvende journalist weet je in ieder geval dat je fatsoenlijke kopij krijgt, van iemand die weet hoe het is om tegen een deadline aan te werken.”

Sommige auteurs kennen we als (semi-)bekende Nederlander. Van een optreden in DWDD bijvoorbeeld, of door stukken uit een bekende krant. Uitgeverij Podium, uitgever van Luyendijk, geeft toe dat gegarandeerde media-aandacht ook fijn is. „Natuurlijk helpt het als de auteur een groot netwerk heeft.”  En zelfs als je boek niet verkoopt; dan ben je toch maar mooi bij Matthijs geweest.