Criminele afrekening, of een aanslag op Charkov?

Burgemeester Kernes symbool van ‘mislukte’ Russische coup.

Burgemeester Gennadi Kernes van Charkov, de tweede stad van Oekraïne, heeft een rijk crimineel verleden. Maar het zou niemand in Charkov verbazen als de gisteren op het nippertje mislukte moordaanslag op Kernes een politiek motief heeft: het destabiliseren van deze Russisch-talige maar niet pro-Poetin stad.

Kernes is het symbool van de mislukte pogingen Charkov tot ‘bruggenhoofd’ voor het Kremlin te maken. „Iemand wil wraak op hem nemen”, zegt het ervaren Oekraïense parlementslid Inna Bogoslovska.

Eind februari, toen president Viktor Janoekovitsj ten val kwam, was Kernes nog een van de troefkaarten van een nakende Russische interventie in Oekraïne. In het weekeinde na de vlucht van Janoekovitsj, eind februari, was de burgemeester ineens weg voor ‘overleg’: naar eigen zeggen in Genève voor privézaken, volgens anderen voor instructies van het Kremlin.

Maar in de afgelopen twee weken heeft Kernes zich juist van Moskou afgewend, analyseert Bogoslovska. Net als andere lokale leiders in het Oosten moet hij weinig hebben van de nieuwe regering in Kiev, maar is het Kremlin voor hem geen wenkend perspectief. De burgemeester van Charkov sprak zich uit vóór de staatkundige eenheid van Oekraïne.

Kernes liet zich zelfs meer en meer leiden door de nieuwe gouverneur van Dnepropetrovsk, de bankier Igor Kolomojski, die de verdediging van deze industriestad aan de rivier Dnjepr effectief ter hand heeft genomen en daarmee de persoonlijke toorn van president Poetin heeft gewekt.

Bogoslovska’s ogen glimmen guitig, terwijl ze in haar kantoor in de regeringswijk van Kiev de politieke toestand op velletjes papier uittekent.

Inna Bogoslovska fantaseert niet. Ze komt zelf uit Charkov en heeft daar nog steeds haar electorale basis. De 53-jarige jurist stond jarenlang persoonlijk op goede voet met ex-president Janoekovitsj. Eind vorig jaar was Bogoslovska de eerste politicus uit het kamp van het ancien regime die met hem brak zonder dat ze zich daarna heeft gecommitteerd aan de nieuwe regering van interim-staatshoofd Oleksandr Toertsjinov. Hij en minister Arsen Avakov van Binnenlandse Zaken zijn volgens haar „creaties” van oud-premier Joelia Timosjenko.

Bogoslovska kent bijna iedereen in het circuit. Begin februari al voorspelde ze hoe Janoekovitsj zou proberen om Maidan de kop in te drukken.

Maar hoe de vork met Kernes precies in de steel zit, weet Bogoslovska ook niet. Ze draagt twee versies aan. Naast het politieke scenario kan sprake zijn van een crimineel motief. Want onder het vorige bewind monopoliseerde Gennadi Kernes (54) de politieke zakenwereld in Charkov net zo straffeloos als president Janoekovitsj dat op nationaal niveau deed. Net als het gevluchte staatshoofd had de burgemeester in de wilde jaren negentig zijn sporen verdiend in de maffia-achtige structuren van de post-Sovjetmaatschappij

Potentiële daders zijn er genoeg. Want door zijn politieke salto mortale afgelopen maand trok Kernes bijvoorbeeld zijn handen af van de lokale vechtsportclub Oplot (Bolwerk), die hij afgelopen jaren juist had gekoesterd als knokploeg voor zijn macht in Charkov. Oplot speelde een belangrijke rol bij de straatgevechten met de aanhangers van de Maidan, zoals de anti-poetinistische protestbeweging wordt genoemd.

Door deze wending van Kernes verloor Oplot-leider Jevgeni Zjilin de bescherming van hogerhand.

Dat is overigens geen afdoende bewijs voor zijn betrokkenheid. Voor de Russische televisie wenste Zjilin de in levensgevaar verkerende Kernes – zijn kansen zijn fifty fifty, hij wordt nu verder in Israël behandeld – gisteren juist een goede gezondheid toe.

Volgens een plaatselijke journaliste die anoniem wil blijven, circuleren er dan ook meer ‘versies’. De meeste daarvan houden verband met de komende verkiezingen. Kernes’ oude kompaan Michail Dobkin – zijn voorganger als burgemeester, daarna gouverneur van het district Charkov en nu presidentskandidaat namens de kreupele Partij der Regio’s van Janoekovitsj – politiseerde de aanslag onmiddellijk. „Ze schoten vandaag niet op Kernes, ze schoten op Charkov”, zei Dobkin. Waarna hij zich terugtrok voor alle televisiedebatten in de verkiezingscampagne en zo de legitimiteit van de presidentsverkiezingen zelf ondermijnde. Dobkin afficheert zichzelf weliswaar als kandidaat voor die ‘ene staat’ Oekraïne, maar laat zich verder niet in zijn kaarten kijken.

Hierbij zal het volgens Bogoslovska niet blijven. Tot de verkiezingen van 25 mei is alles denkbaar. Maar dat de leiding in Moskou intussen garen wil spinnen bij de moordaanslag, durft Inna Bogoslovska met stelligheid te beweren. Provocaties Oekraïne te destabiliseren staan volgens haar op het programma, nu de gewapende interventies in plaatsen als Slavjansk geen effect sorteren in de grote steden. „Charkov en Dnepropetrovsk zijn nu de eerste doelen van Poetin. Gouverneur Kolomojski heeft in Dnepropetrovsk het centrum van het verzet tegen Poetin in het Zuidoosten georganiseerd. In Charkov is ook een hechte organisatie tegen Russische inmenging. Charkov wordt voor Poetin zijn Stalingrad”, zegt Bogoslovska.