Wat gebeurde er op 7 mei 1945 op de Dam?

De Dam, 7 mei 1945. In “de schemering tussen oorlog en vrede”. Plotseling vliegen er kogels over het plein. Er komen twintig mensen om. De daad van een gefrustreerde, dronken Duitser, zoals het verhaal gaat? Of was dat een verklaring die het net bevrijde Nederland gewoon goed uitkwam? Schrijver Auke Kok zocht het tot op de bodem uit.

De beroemde foto van de beschieting op de Dam: mensen vluchten weg of schuilen achter een lantaarnpaal of een draaiorgel. Foto ANP

De Dam, 7 mei 1945. In “de schemering tussen oorlog en vrede”. Plotseling vliegen er kogels over het plein. Er komen twintig mensen om. De daad van een gefrustreerde, dronken Duitser, zoals het verhaal gaat? Of was dat een verklaring die het net bevrijde Nederland gewoon goed uitkwam? Schrijver Auke Kok zocht het tot op de bodem uit.

Op die dag dacht heel Amsterdam dat de Canadezen elk moment konden arriveren om onze bevrijding van de al gecapituleerde Duitsers definitief te bezegelen. De Dam stond helemaal vol. Maar daar - en elders in de stad - heerste ook een gevaarlijke sfeer, waarbij elke kleine schermutseling tussen Duitsers en BS’ers (Binnenlandse Strijdkrachten) de vlam in de pan kon doen slaan.

Het is voor de lezer die begint aan het pakweg 13.000 woorden tellende stuk handig om eerst onderstaande animatie te bekijken. Ook als je Amsterdam goed kent, loont het om weer even op je netvlies te hebben hoe de plek er toen uitzag en welke gebouwen ook alweer waar stonden. Kok noemt namelijk veel namen van straten en gebouwen en als de plattegrond tijdens het lezen niet goed in je hoofd zit, verdwaal je al snel.

Voor Fosfor en Vrij Nederland besteedde Kok drie maanden aan de minutieuze reconstructie, zo zei hij laatst bij DWDD. En dat is te merken: het stuk zit vol details en Kok haalt veel ooggetuigen aan die vertellen hoe de dag zich ontvouwde. Bovendien wordt de tekst aangevuld met veel foto’s en video’s.

De conclusie: de BS’ers hielden zich niet aan het bevel om zich gedeisd te houden totdat de bevrijding een feit was. Ze zagen dit als hun moment, waarop ze eindelijk de bovenliggende partij waren en zich konden vergelden voor vijf jaar bezetting. En dus arresteerden en ontwapenden ze Duitse militairen - en schoten ze ze soms zelfs dood. Dat gedrag was volgens Kok de provocatie die de schietpartij als gevolg had.

Wat de mythe wil ­‐ namelijk dat de deuren plotseling openzwaaiden en dat een al dan niet dronken Duitse militair woedend op de feestvierende menigte schoot ‐ lijkt te filmisch om waar te zijn. Het beeld kwam in de naoorlogse moraal goed van pas om aan te geven hoe slecht de Duitsers waren en hoe onschuldig de Nederlanders. Een bloedbad als laatste gruwel. De laatste zonde van een crimineel regime. (…) Maar militairen schieten niet zomaar op weerloze burgers, zelfs niet als het Duitsers zijn die na jarenlange medewerking aan grootscheepse politieke misdaad weten dat alles vorbei is. Wat was hier aan de hand?”

Lees het hele verhaal van Auke Kok bij Fosfor (2,99 euro, 13.000 woorden, leestijd ongeveer één uur).