Voetbal Limburg vecht tegen de ondergang

Toen Nederland kolen stookte was er in Limburg geld genoeg voor voetbal. Met de mogelijke degradatie van Roda JC dreigt de provincie uit de eredivisie te verdwijnen. DoorPaul van der Steen

Boven: Cor van der Hart van Fortuna ‘54 in duel met oud-clubgenoot Rinus Michels van Ajax. Midden: team Fortuna ‘54 in het midden van de jaren vijftig. Midden rechts: Historie vanFortuna Sittard in beeld. Onder: MVV-aanvallerWilly Brokamp (r) passeert Fons van Wissen van PSV in de wedstrijd van september 1965 in Eindhoven. Foto’s Hollandse Hoogte en Chris Keulen

Jaren vijftig

De KNVB zwoer in de eerste helft van de jaren vijftig nog bij amateurs. Wie voor geld in het buitenland ging spelen, viel in ongenade. De Geleense aannemer Gied Joosten brak de ban en richtte in 1954 de eerste Nederlandse betaald voetbalclub, Fortuna ’54, op. Het elftal met regionale talenten werd aangevuld met uit het buitenland teruggehaalde toppers: stopperspil Cor van der Hart (Lille) en keeper Frans ‘Zwarte Panter’ de Munck (1. FC Köln). Later zouden ook Bram Appel en Faas Wilkes nog in Geleen komen spelen.

Heel Nederland stookte steenkool. De Limburgse mijnstreek was een van de rijkste regio’s van Nederland. Joosten werd ook voorzitter van de NBVB, een alternatieve bond. Maar de KNVB kwam snel tot het inzicht dat professioneel voetbal niet meer viel tegen te houden. Fortuna ’54 reikte nooit hoger dan de tweede plaats. Dat had ook te maken met het overvolle speelschema. De club liet zich graag uitnodigen voor lucratieve wedstrijden tegen de Europese topclubs van dat moment.

Jaren zestig

Midden jaren zestig kondigde minister van Economische Zaken Joop den Uyl in de Heerlense schouwburg aan dat de mijnen in Limburg op niet al te lange termijn zouden sluiten. Steenkool had geen toekomst. Zuid-Limburg moest zich zelf gaan heruitvinden.

De Limburgse voetbalclubs deden dit al in dit decennium. Het Kerkraadse Rapid JC werd in 1962 laatste in de eredivisie en fuseerde met plaatsgenoot, Roda Sport, spelend in de toen nog bestaande tweede divisie. Een seizoen later degradeerde die nieuwe club voor de Oostelijke Mijnstreek naar de tweede divisie. Pas begin jaren zeventig wisten de Kerkradenaren zich in twee seizoenen op te werken naar de eredivisie, om er tot nu niet meer weg te gaan.

In de Westelijke Mijnstreek beleefden Fortuna ’54 (zeventiende) en Sittardia (achttiende) in het seizoen 1967- 1968 een sportief dieptepunt. Beide financieel ook al kwakkelende verenigingen degradeerden. Ze besloten de krachten te bundelen onder de naam Fortuna Sittard. Omdat het Rotterdamse Xerxes/DHC failliet ging, mocht de fusieclub toch meteen eredivisie gaan spelen, om na een jaar alsnog te degraderen. Fortuna Sittard keerde pas in 1982 weer terug in de eredivisie.

Jaren zeventig

Twee generatiegenoten, twee Willy’s, horen bij de beste voetballers die Limburg ooit gehad heeft. Sittardenaar Willy Dullens (1945) werd in 1966, nota bene als eerstedivisiespeler, uitgeroepen tot voetballer van het jaar. Cruijff zei dat Dullens technisch misschien nog wel meer in huis had dan hijzelf. Maar de Limburger moet al eind 1968 stoppen vanwege een knieblessure.

De oorspronkelijk uit Kerkrade afkomstige Willy Brokamp (1946) was al jong in beeld bij de grote Nederlandse clubs. Lang bleef hij de voorkeur geven aan spelen bij MVV, waar hij het voetballen kon combineren met het runnen van een café op het Vrijthof. Nadat Brokamp in 1973 topscorer van de eredivisie en voetballer van het jaar werd, verkaste hij in 1974 dan toch naar Ajax. De Limburger, die vanwege een verondersteld gebrek aan mentaliteit niet mee mocht naar het WK in 1974, bleek ook in de hoofdstad een nachtvlinder. Tegen de zin van zijn werkgever betrok hij een appartement aan het Leidseplein. In twee seizoenen scoorde hij in totaal twintig keer. Daarna voetbalde hij nog twee seizoenen voor MVV.

Jaren tachtig

Wie al decennialang fan is van VVV heeft alles meegemaakt: een KNVB-beker in 1959, een derde plaats in de eredivisie twee jaar later, degradaties naar de eerste en de tweede divisie en toch ook weer periodes op het hoogste niveau. Een paar jaar geleden mochten de Venlonaren weer even dromen van langduriger verblijf in de eredivisie dankzij de aankoop van het Japanse talent Keisuke Honda en plannen voor een nieuw groot stadion aan de boorden van de Maas.

Dat gaat er niet komen. VVV blijft in De Koel, waar de club meer dan een kwart eeuw geleden de laatste echte glorietijd beleefde. Twee keer (1986- 1987 en 1987-1988) werden de Limburgers, met spelers als Stan Valkx en Remy Reinierse, vijfde in de eredivisie. Topclubs daalden met schrik in de benen de trap naar het Venlose veld af. Feyenoord verloor er in de bewuste seizoenen met 2-0 en 3-0, Ajax met 3-1 en 3-0. De toenmalige VVV-trainer Jan Reker droeg met zijn registratie van strafschopgewoonten (‘het boekje van Reker’) ook nog eens bij aan de internationale successen van keeper Hans van Breukelen met PSV (Europa Cup I) en het Nederlands Elftal (EK).

Jaren negentig

Dit waren de laatste goede jaren van het betaald voetbal in Limburg. Met de Nigeriaanse aanvaller Tijjani Babangida en een hele reeks Limburgse spelers (Eric van der Luer, Maurice Graef, Mark Luijpers, Ger Senden) werd het Roda JC van de Limburgse coach Huub Stevens in het seizoen 1994-1995 tweede in de eredivisie. De club wist in 1997 en 2000 ook nog eens de KNVB Beker te winnen.

In het jaar dat Roda JC de runner-up van de eredivisie was, werd Fortuna Sittard kampioen van de eerste divisie. De club wist zich in de jaren daarna opmerkelijk goed te handhaven op het hoogste niveau. Het beste seizoen bleek 1997-1998. Dat werd afgesloten met een zevende plaats. De selectie zat vol jong talent: Kevin Hofland, Fernando Ricksen, Patrick Paauwe, Wilfred Bouma en Mark van Bommel.

Het seizoen dat volgde (Fortuna werd tiende) betekende het eredivisiedebuut van een coach die het Nederlands Elftal in 2010 naar een WK-finale zou loodsen: Bert van Marwijk.

Jaren tien

Twee keer ontsnapte Roda JC in de beslissende wedstrijd van de nacompetitie op het nippertje aan degradatie (2009 en 2013). Op dit moment lijkt de kans op zo’n miraculeuze ontsnapping klein. De club moet eerst maar eens zien te ontsnappen aan rechtstreekse degradatie.

Velen zullen nog eens terugdenken aan het ontslag van trainer Ruud Brood half december. Zijn resultaten zouden tegenvallen. Onder Brood haalde de Kerkradenaren achttien punten, daarna onder leiding van zijn vervanger, de jonge, onervaren Jon Dahl Tomasson nog acht.

Anderen zullen zich de voortdurende onrust rond het elftal herinneren: bijvoorbeeld naar aanleiding van de onvrede over het functioneren van algemeen directeur Marcel van den Bunder of door de niet ingeloste beloftes van financiële injecties door Roda’s voormalige suikeroom Nol Hendriks.

De kans bestaat dat het betaald voetbal op het hoogste niveau het volgend jaar voor het eerst in de geschiedenis zonder Limburgse inbreng moet doen. Of VVV of Fortuna Sittard moet via de nacompetitie nog tot de eredivisie doordringen. MVV, dat dit jaar haar jeugdopleiding wegbezuinigde, vergooide vorige week de kansen op de vierde periodetitel. En behalve de sportieve strijd is er voor alle vier verenigingen het moeizame continue gevecht om financieel te overleven.

    • Paul van der Steen