Omstreden ‘Project P’ tegen pesten van start. Hoe nobel is het programma?

Zoals wel vaker bij tv-programma’s is de controverse al begonnen voordat er überhaupt is uitgezonden. En zoals wel vaker bij tv-programma’s heeft die controverse te maken met een verborgen camera. RTL’s Project P: Stop Het Pesten, gaat vanavond van start. Er zijn nu al boze ouders, boze leerlingen, een kritische ombudsman. En er is een kort geding.

Het concept van het programma is simpel. Kinderen die worden gepest krijgen een verborgen camera mee. Zo kunnen ze heimelijk de pestpartijen van de pestkoppen vastleggen. Het levert spannende beelden op, schokkend soms.

“Loop eens door mongool!”, roept een meisje naar haar klasgenoot in een preview. Een jongen loopt met gebalde vuist op zijn slachtoffer af. Er wordt geslagen, geschopt. Een opmerking gemaakt over een grote neus. Natuurlijk ontbreekt ook het dramatische muziekje en de zware stem van de commentator niet. Daar zit voor veel mensen de knel. Hoe nobel is Project P?

Hoe nobel is Project P?

Een school in Hoogvliet spande een kort geding aan tegen RTL om de uitzending te voorkomen. Het gaat de school om beelden die in het geheim gemaakt zijn door leerlingen, en om beelden die zijn gemaakt van de confrontatie tussen programmamakers en leerlingen. Een confrontatie waarbij, zo schrijft de school, “leerlingen achteraf aangaven zich agressie en onbehoorlijk behandeld gevoeld te hebben.” De school vertegenwoordigt naar eigen zeggen de ouders van de leerlingen met de gang naar de rechter.

Twee andere scholen die in Project P: Stop Het Pesten voorkomen, hebben ook bezwaar gemaakt tegen het programma. Kinderombudsman Marc Dullaert plaatst er zijn vraagtekens bij. “Door het gepeste kind zo in beeld te brengen is zijn privacy in het geding en kan hij hierdoor nog jarenlang worden achtervolgd”, zegt hij. Pesttv kan kinderen schaden. En: “Een tv-programma is geen antipestprogramma.”

Wél een goed tv-format, zeiden verschillende wetenschappers de afgelopen weken. Pestgedrag is een “superonderwerp” voor programmamakers, zei bijvoorbeeld Joke Hermes, televisiewetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam, in NRC Handelsblad (€):

“Alle ingrediënten zijn er: emotie en spanning, want er bestaat zelfs een kans dat de ‘slechterik ’ weer ‘goed’ kan worden. Iedereen die meedoet moet door het stof. Dat is natuurlijk aantrekkelijke tv.”

Pesten is een maatschappelijk probleem

Aantrekkelijke tv, ja, maar pesten is ook een groot maatschappelijk probleem, zegt RTL. Het programma wil dat bespreekbaar maken. Het haalt pesten uit de taboesfeer en draagt volgens RTL op die manier bij aan oplossing van het probleem.

Presentator Johnny de Mol (ook Dennis Weening presenteert het programma) vertelde bij RTL Late Night wat zijn overwegingen waren om aan het programma mee te werken:

“Het zijn niet de kinderen die een jaartje af en toe worden geduwd. Het is geen treiteren, het gaat veel veder: terroriseren. Eigenlijk wil je dan weten hoe het is om in zo iemands schoenen te staan. De enige manier waarop je dat kunt laten, is met beelden.”

Geen enkele school vindt het leuk om de beelden te zien, zegt De Mol. Maar het resultaat bij de klassen die hij confronteerde met de beelden was volgens hem groot: de klas was geschokt – in de preview rollen tranen. Op de vraag of de journalist nu niet op de stoel van de therapeut gaat zitten, antwoordt hij: “Ik zie het meer als ‘een vriend’ van.”

Ook producent Marc Dik reageerde op de commotie:

Dat pesten een maatschappelijk probleem is, zal RTL vermoedelijk ook als argument gebruiken in de rechtszaak. Open vizier staat vastgelegd in de Leidraad van de Raad voor Journalistiek; heimelijke opnameapparatuur is niet toelaatbaar. Maar er is een uitzondering:

“Hiervan kan de journalist alleen afwijken als hem geen andere weg open staat om een ernstige misstand aan het licht te brengen of
een zaak van maatschappelijk belang scherper te belichten, mits de werkwijze geen onevenredige inbreuk maakt op de privacy en de veiligheid van betrokkenen.”

Pesten dankbaar onderwerp op tv

De controverse is het grootst, maar Project P is niet het eerste persprogramma dat op tv is. In 2011 en 2012 was er het RTL-programma Gepest!, waarin Peter van der Vorst de verhalen van pesters en slachtoffers vertelde. Er waren interviews, ontmoetingen en reconstructies. Er was de themadag Dag Tegen Pesten van de KRO en BNN, waarvan onlangs de tweede editie op televisie was.

Jordy, de jongen uit de preview die onder meer naar zijn hoofd kreeg dat hij een Pinokkio-neus zou hebben, is in elk geval blij met het programma, zei hij in RTL Late Night. Sommige pestkoppen zijn nu zijn vriend geworden.

Project P: Stop Het Pesten, 20.30 RTL 5