Hoor het gelach van de andere gezinnen

Nauwelijks vier pagina’s beslaan de verhalen van deze Amerikaan, gespecialiseerd in korte aanvaringen met tragische gevolgen. Zijn caleidoscopische aanpak heeft een onverwacht grote emotionele impact.

Het jaar van het dikke boek, dat was 2013. Eleanor Catton won de Man Booker met haar meer dan achthonderd pagina’s tellende The Luminaries, en had op de longlist van die prijs gezelschap van The Kills van Richard House, dat meer dan duizend pagina’s telt. Donna Tartt vulde er zevenhonderd met The Goldfinch en Philipp Meyer zeshonderd met The Son. Om over Karl Ove Knausgard nog maar te zwijgen. Daarom is het opmerkelijk dat een van de beste boeken van vorig jaar uit 52 korte verhalen bestaat, verspreid over tweehonderd pagina’s; oftewel, minder dan vier pagina’s per verhaal. Dat boek heet Last Car over the Sagamore Bridge, van Peter Orner.

Vorig jaar gaf Orner een lezing in een café bij mij in de buurt. (We wonen beiden in San Francisco.) Ik was te laat en sjeesde op de hoek van het café nog net door het oranje licht. Op datzelfde moment besloot een voetganger, die ook haast had, alvast over te steken. Piepende remmen, koffie over mijn schoot, en Peter Orner die me door de voorruit verdwaasd aankeek.

Het had een scène uit zijn werk kunnen zijn: een lezer die een favoriete schrijver aanrijdt. Orner specialiseert zich in korte aanvaringen die tragische, soms tragikomische, gevolgen hebben. Het openingsverhaal van Last Car over the Sagamore Bridge, ‘Foley’s Pond’, betreft een groep scholieren die zich op het plein geen houding weet te geven nadat het jongste zusje van een van hun vrienden is verdronken.

Pijn

Hierin schuilt een roman, maar Orner beperkt zich tot vier pagina’s. In ‘Spokane’ gaat een vrouw samenwonen met een man die ze amper kent en die vervolgens zelfmoord pleegt. Waarom kan de hoofdfiguur onmogelijk weten en dat wordt ook niet duidelijk. Wat overblijft is de pijn, de woede, het onbegrip – haarfijn beschreven in minder dan tien pagina’s.

Microfictie of flash-fictie, zoals het werk van Lydia Davis, kan afstandelijk overkomen. Wat kan een schrijver immers in zo’n beperkt tijdsbestek zeggen dat Eleanor Catton of Philipp Meyer niet beter, of in elk geval uitgebreider, hebben gezegd? Orners verhalen hebben echter een duidelijke samenhang. Wie zijn debuut, Esther Stories, of zijn vorige roman, Love and Shame and Love, heeft gelezen, zal bepaalde personages herkennen, en ook de setting, Chicago en Fall River, Massachusetts. Maar is dat genoeg om te voorkomen dat de lezer halverwege denkt: wat moet ik met al deze vignetten, wat zeggen ze over mijn leven?

Wirwar

Het antwoord schuilt in ‘The Poet’, over een oude dichter die na een hersenbloeding moeite heeft met het ‘oproepen van half-herinnerde zinnen uit de duistere wirwar van zijn hoofd.’ Orner vraagt: ‘Waarom kunnen onze dromen niet tevreden zijn met gruwelijke feiten?’ Dromen en herinneringen maken verhalen van de ‘gruwelijke feiten’ van ons leven, om ze te verzachten – een terugkerend thema in de bundel. In het titelverhaal denkt de hoofdfiguur aan de dag dat hij het leven van zijn dochter redde. Wat hem het meest bijstaat? ‘Je was twee jaar oud en had voeten als de duimen van een korte, dikke man.’ In ‘The Moors of Chicago’ herinnert de hoofdpersoon zich hoe zijn ongelukkige ouders hem meenamen naar een heuvel buiten de stad en daar luisterden naar het gelach van andere gezinnen.

Al doet elk verhaal vermoeden dat het meer te vertellen heeft, het voelt nergens alsof Orner iets wezenlijks heeft weggelaten. Hij vat de jeugd van een personage als volgt samen: ‘Het was de buitenwijk, het was de jaren zeventig, het leven was bizar en schitterend en we hadden het niet eens door.’ Over een vrouw die wacht tot haar echtgenoot thuiskomt van de oorlog en stiekem flirt met mannen die denken dat ze een weduwe is, zegt Orner: ‘Ze kan zich geen andere periode in haar leven herinneren, zelfs niet tijdens sneeuwstormen, waarin ze zoveel te zeggen had over het weer.’

Net als in Orners eerdere werk, Esther Stories en Love and Shame and Love, heeft deze caleidoscopische aanpak een grote emotionele impact. Last Car over the Sagamore Bridge roept beelden op die veel te snel vervliegen, waardoor je ze steeds opnieuw wilt beleven. En op die manier biedt deze bundel meer dan een dikke pil die je één keer leest.