Dit zijn ze dan: de drie staatsieportretten van de koning

Drie staatsieportretten van één koning. Hoe verschillend konden die worden, gezien de eis dat ze niet alleen moeten lijken, maar ook passend en waardig moeten zijn? Nou, behoorlijk anders, zo bleek vandaag tijdens de onthulling van de kunstwerken.

Bij de presentatie door minister Bussemaker van Cultuur op Paleis Het Loo in Apeldoorn, werd duidelijk dat kunstenaressen Iris van Dongen, Rineke Dijkstra en Femmy Otten alle drie een heel andere aanpak hadden. NRC-commentator Joyce Roodnat was erbij en vond het verschil tussen de werken verrassend.

“Het zijn drie heel verschillende portretten geworden van dezelfde man. Het is bijna jammer dat ze in de gemeentehuizen, ambassades en rechtbanken waar ze komen te hangen niet naast elkaar zullen worden getoond. Ik zie het eigenlijk als een soort drieluik.”

Vriendelijk, met een statige schaduw

De in Tilburg geboren Iris van Dongen (1975) maakte een tekening van pastel, gouache en geperste houtskool. De foto’s die ze als basis gebruikte hadden opzettelijk sterk zijlicht. Zo kon de ene helft van het hoofd van Willem-Alexander in het licht staan, terwijl de andere kant in de schaduw bleef.


Het staatsieportret van Willem-Alexander door Iris van Dongen, 2014 © RVD. Foto: Gert Jan van Rooij.

Van Dongen begon met twee schetsontwerpen vanuit verschillende standpunten, die ze vervolgens samenvoegde om tot haar eindresultaat te komen. Op de eerste afbeelding kijkt de koning zijn beschouwer vriendelijk aan. Een formeel portret zorgde juist voor een statiger effect.

Blik van de koning

Fotografe Rineke Dijkstra (Sittard, 1959) wilde de “ontspannen en vriendelijke kant” van Willem-Alexander in overeenstemming brengen “met de autoriteit die hij in zijn functie uitstraalt als symbool dat boven de partijen staat”. Ze richtte zich om dat te bereiken vooral op zijn blik. De “subtiele draaiing in de figuur” is een knipoog naar de grote meesters uit de Gouden Eeuw. De aankleding van het portret is sober, maar wie een beetje oplet herkent direct de kleuren van de Nederlandse vlag.


Het staatsieportret van Willem-Alexander door Rineke Dijkstra, 2014 © RVD. Foto: Gert Jan van Rooij

Harmonie en historie

Femmy Otten, in 1981 geboren te Amsterdam, maakte een traditioneel olieverfschilderij vol historische verwijzingen. Het portret is opgebouwd uit dunne olieverflagen en reflecteert “de harmonie van de koning met zijn functie”. Het gladgeschuurde, witlinnen doek is geïnspireerd op de bekleding van de troon in de Ridderzaal op het Binnenhof in Den Haag. En ook de patronen onderaan het portret “bekleden een rituele functie”.


Het staatsieportret van Willem-Alexander door Femmy Otten, 2014 © RVD. Foto: Gert Jan van Rooij

Het Mondriaan Fonds was de afgelopen maanden verantwoordelijk voor de totstandkoming van de schilderijen. Het stimuleringsfonds voor beeldende kunst kreeg hiertoe in september het verzoek van de Rijksvoorlichtingsdienst en het ministerie van OCW. De drie staatsieportretten worden vanaf volgende dinsdag tot eind september tentoongesteld in de vestibule van Paleis Het Loo in Apeldoorn. En hangen (als reproducties) vanaf binnenkort dus in overheidsgebouwen bij u in de buurt.