Weer zelfmoord asielzoeker

Een Armeense man met stoornissen kreeg geen psychiatrische hulp van de IND tijdens zijn uitzettingsprocedure. De Kamer eist opheldering van staatssecretaris Teeven.

Een Armeense asielzoeker heeft zelfmoord gepleegd, terwijl hij onder toezicht van de Nederlandse overheid stond. De man had een zware psychiatrische stoornis. Toch kreeg hij sinds zijn aankomst in Nederland, half december vorig jaar, geen psychiatrische begeleiding.

Naar aanleiding van de zelfmoord van de Russische asielzoeker Aleksandr Dolmatov, begin vorig jaar, beloofde verantwoordelijk staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) humaner te werk zou gaan en de ‘menselijke maat’ in het beleid beter in het oog zou houden. Dolmatov zat onterecht vast in vreemdelingendetentie en zijn medische overdracht was niet op orde.

Anderhalve week geleden pleegde de Armeniër zelfmoord in het bos bij asielzoekerscentrum Schalkhaar, bij Deventer. Hij leed aan waanideeën, vertelt zijn advocaat Eva van den Hombergh. De IND wilde de man uitzetten. Dreiging van suïcide was geen reden om daarvan af te zien. „Gelet op het feit dat de man een verblijfsvergunning in Duitsland had, moest hij terug naar Duitsland. Bovendien stond hij in Duitsland al onder behandeling”, zegt een woordvoerder van de IND in een reactie.

De rechter vond de motivering van de dienst om door te gaan met de uitzettingsprocedure onvoldoende. Tegen die uitspraak ging de IND in hoger beroep. De uitkomst van dat proces heeft de Armeniër niet afgewacht.

Het is volgens advocaat Van den Hombergh niet gezegd dat zijn suïcide voorkomen had kunnen worden. „Maar in elk geval had een psychiater moeten beoordelen of, en onder welke voorwaarden, hij Nederland had kunnen verlaten.” Voordat de man naar Nederland vluchtte, had hij zijn eigen neus verbrijzeld omdat hij dacht dat de Armeense geheime diensten daarin een afluisterapparaatje hadden geïnstalleerd. Ook tijdens zijn verblijf in Nederland, voor zijn zelfmoord, takelde hij zichzelf enkele malen toe.

De Armeniër was een zorgmijder, zoals vaker het geval is bij mensen met psychiatrische problemen. De IND zag wel in dat de man psychische problemen had, maar toen het niet lukte om hem daarmee te helpen, was dat geen reden om af te zien van de uitzettingsprocedure. „Terwijl iedereen zag dat de kans groot was dat het mis zou gaan”, zegt Lineke Blijdorp. Zij is asieladvocaat en landelijk contactpersoon voor de advocatuur op de aanmeldcentra van de IND.

Deze zaak is „erger dan Dolmatov”, zegt Blijdorp. Bij de Russische Aleksandr Dolmatov was volgens haar nog sprake van Murphy’s law, een opeenstapeling van (technische) fouten. „Dat kan soms, hoe erg ook, gebeuren. Maar in deze zaak hebben mensen wél nagedacht en toen is alsnog de conclusie getrokken: we dragen hem over aan Duitsland.”

De Armeniër (1983) had eerder asiel in Duitsland aangevraagd. Dat was reden voor de Nederlandse Immigratie- en Naturalisatiedienst om hem geen psychiatrische behandeling te geven, maar naar Duitsland terug te sturen. Hij was een zogenoemde Dublin-claimant: mensen die in de Europese Unie asiel willen krijgen, moeten dat aanvragen in de eerste lidstaat waar ze binnenkomen.

Alleen de man was juist uit Duitsland gevlucht omdat daar zijn waanbeelden te sterk werden. Advocaat Van den Hombergh: „Hij zei dat hij zich in Nederland rustiger voelde. De IND heeft gewoon een beslisboom gevolgd, zonder oog voor zijn problemen.”

Vanaf het moment dat duidelijk werd dat de IND de man wilde uitzetten, deden zich meerdere incidenten voor waaruit de dreiging van suïcide duidelijk bleek, zegt de advocaat. Volgens de IND is de man op meerdere momenten gezien door verschillende medici, „maar gelet op het beeld werd geen reden gezien tot acute opname”. De IND noemt het voorval „betreurenswaardig”.