Samsom, bedien je kiezers maar verloochen VVD niet

De PvdA, nu 38 zetels, staat in de peilingen op 11. Samsom moet op een evenwichtskoord vechten voor zijn politieke leven, aldus Hans Wiegel.

Wat waren en zijn de effecten van de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen? D66 won glorieus, de PvdA verloor desastreus. Tot nu toe is dat nauwelijks op zijn mogelijke gevolgen besproken. De storm rond Wilders hield Samsom uit de wind.

Direct na de verkiezingen schreef ik: „De PvdA zal de neiging krijgen haar wensen verder aan te lieren. Zie fractievoorzitter Burger in 1958.” En ja hoor, dat gebeurt nu ook. Fractievoorzitter Samsom gaat zich meer profileren, dat wil zeggen extra eisen aan het kabinet stellen. De regeringspartner van de socialisten, de VVD, zal onder druk worden gezet.

Samsom is voorzichtig begonnen. Anders dan Burger indertijd. Dat is verstandig. VVD-fractievoorzitter Zijlstra maakte halt en front tegenover de PvdA. Hij is „gewoon klaar met nivelleren”. Verstoort zo het feest van de PvdA-voorzitter Spekman. De VVD-achterban zal blij zijn met die duidelijke taal van Zijlstra.

Met de Europese verkiezingen volgende maand zal de verhouding tussen de twee regeringspartijen verder onder spanning komen te staan. De Staten- en Eerste Kamerverkiezingen van 2015 voor ogen. Je zag dat ook in 1958. Toen regeerden de PvdA en de KVP samen. Het vierde kabinet-Drees was aan het bewind. Romme, een strateeg bij uitstek en een doorgewinterde machtspoliticus, was toen fractievoorzitter van de KVP. Minister-president Drees kende zijn positie. Hij zei eens tegen zijn biograaf professor Daalder: „Daalder, je moet wel begrijpen dat Romme altijd zonder mij kon, maar ik niet zonder Romme.” In één zin bevestigde Drees daarmee datgene wat de PvdA in 1958 uit de regering deed verdwijnen. In dat jaar – let op de parallel met nu – leed de PvdA, bij de verkiezingen voor Staten en Raden, een grote nederlaag. De achterban in rep en roer. Er moest wat gebeuren.

PvdA-fractieleider Burger (later befaamd als een van de formateurs van het kabinet-Den Uyl) was een wat bonkige man. Recht voor z’n raap. Ik heb hem – toen ik fractievoorzitter van de VVD was – een paar keer ontmoet: een prachtvent.

Jaap Burger trok na die slechte verkiezingen van leer. Op de ‘Fakkeldragersdag’ van zijn partij, eind november 1958. Van dik hout zaagt men planken. Zeven harde eisen aan het kabinet. KVP-leider Romme zal toen in woede zijn ontstoken. Liet dat niet merken. De ‘Sfinx uit Overveen’. Hij trok zijn plan.

Hij stuurde zijn financieel specialist, de socialistenvreter dr. Lucas, de arena in.

Een schijnbaar onschuldig amendement op het belastingplan voor 1959, leidde tot de val van het laatste kabinet-Drees. En, niet veel later, tot het afzetten van PvdA-fractievoorzitter Burger door zijn politieke vrienden. Zo gaat het wel eens. Politieke vrienden zijn geen vrienden.

Nu is de toekomst van Samsom niet zeker. Hij moet vechten voor zijn politieke leven. Dat zal hij ook doen. De PvdA, nu 38 zetels, staat in de peilingen op 11. Zoiets is nooit vertoond. Zal hij kiezen voor de harde lijn of voorzichtiger optreden dan Burger in 1958? Naar zijn achterban toe vertrouwen proberen terug te winnen. Naar de VVD toe het vertrouwen niet kwijtraken. Om die evenwichtskunst gaat het.

Moedig voorwaarts.