Hij weet helemaal niets van technologie

Met Alibaba gaf hij Chinese en buitenlandse bedrijven toegang tot elkaar. En Jack Ma werd er erg rijk van.

In China is internetondernemer Jack Ma (bijna 50) beroemder dan Steve Jobs was in de Verenigde Staten. Ma is een cultfiguur geworden, een orakel met oplossingen voor de (wereld-) economie, de Chinese financiële sector, het ongelijke onderwijs en de catastrofale milieuvervuiling. Maar de meest verrassende uitspraak van Ma, oprichter van de Alibaba Groep in Hangzhou, is toch de simpele bekentenis: „Ik weet niets van technologie”.

Iedereen die hem kent zegt dat daar geen woord van is gelogen.

Ma, zoon van toneelspelers, studeerde Engels aan de lerarenopleiding in Hangzhou, omdat hij op de middelbare school slecht was in wiskunde, toch een nadeel in de wereld van de algoritmen. Hij oefende door zo vaak mogelijk met Engelstalige toeristen aan te pappen. Zijn fascinatie voor het internet ontstond tijdens een bezoek aan de VS in 1994. Hij wist daarvoor niet eens van het bestaan van het internet, daar mochten de Chinese media toen niet over schrijven. Terug in China startte hij eerst een bedrijfje dat economische en technische boeken vertaalde en daarna een bedrijfje om de Chinese Gouden Gids op het internet te zetten. Maar dat mislukte. Er waren nog te weinig mensen en bedrijven met een goed werkende telefoon en een internetaansluiting. Ma, die vertaler was bij het ministerie van Handel. Met zijn kennis van het Engels en het internet was het geen toeval dat hij als toergids werd aangewezen, om in 1998 de Amerikaanse zakenman Jerry Yang onder meer het wereldberoemde West Meer bij Hanzghou te laten zien.

Yang is medeoprichter van Yahoo.com en werd in 2005 een van Alibaba’s belangrijkste aandeelhouders. Na de gesprekken met Yang probeerde Ma het opnieuw. Hij begon in Hangzhou met zeventien vrienden een digitaal platform voor kleine en middelgrote bedrijven. „De kwaliteit van de eerste verbinding via een telefoonmodem was verschrikkelijk. Het duurde wel drie uur om een halve pagina te versturen”, herinnert hij zich.

Het concept van Alibaba blonk uit in eenvoud: bedrijven en consumenten rechtstreeks met elkaar verbinden via het internet. Het opkomende Chinese particuliere bedrijfsleven, dat toen nog met veel argwaan werd bejegend, kreeg via de sites van Jack Ma toegang tot nationale en vooral ook internationale kopers. Ma opende de wereld voor Chinese bedrijven, en China voor buitenlandse kopers.

Met Alibaba ontwikkelde Ma, die over een enorme dosis doorzettingsvermogen beschikt, de internethandel in China. De economieën van hele dorpen en bergachtige regio’s zijn daardoor veranderd, soms zelfs ontsloten. In 2003, toen de eerste winst werd geboekt, lanceerde hij Taobao, naar het evenbeeld van eBay. Met een miljard dollar van Yang werd Alibaba al snel marktleider. Op de vleugels van jarenlange economische groei ontstond een middenklasse die nu massaal via Alibaba’s dochterbedrijven Taobao en Tmall winkelt. Het is een wonder dat er nog winkels zijn.

Onder Ma’s beroemde citaten is ook de uitspraak: „Wij zijn nog maar pas begonnen”. Dat is geen snoeverij, het Chinese internet is met 600 miljoen gebruikers nog niet volwassen. Er zijn 700 miljoen Chinezen zonder internetaansluiting, bedoelde Ma te zeggen.

In zijn talloze toespraken en interviews liet hij zich zelden of nooit uit over politieke kwesties, ook niet over internetvrijheid. De 24.000 werknemers drukt hij vaak op het hart „verliefd te zijn op de staat, maar hem nooit te trouwen”. En, belangrijker: „Doe altijd wat de overheid van je verlangt”. Hij gaf het voorbeeld door mee te werken aan de aanhouding van twee dissidente journalisten. Hij overhandigde hun Yahoo-e-mails toen de overheid daarom vroeg. De twee gingen de cel in. Zijn apolitieke, commerciële succes maakte van hem een ster van het hedendaagse China. Pas vorig jaar, na zijn terugtreden als topman van de Alibaba Groep, deed hij politiek getinte uitspraken (over corruptie, milieuvervuiling, het eten van haaienvinnensoep) waarbij hij nooit de autoriteiten in Beijing rechtstreeks of persoonlijk bekritiseert.

Na zijn vertrek uit de dagelijkse leiding en sinds hij miljardair is, lijkt het succes hem ook overmoedig te hebben gemaakt. Hij grossiert in oplossingen om China en uiteindelijk de rest van de wereld te verbeteren. Zelfs over de vrijheid op internet durft hij uitspraken te doen die beschouwd kunnen worden als mildkritisch. Zou China een democratie zijn dan was het ongetwijfeld wachten op „president Jack Ma”.