Het uitgummen van een paar provinciegrenzen schiet tekort

Premier Rutte noemde minister Plasterk (Binnenlandse Zaken) vorige week „een van de meest effectieve ministers” van zijn kabinet. Behalve dat dit, op zijn wekelijkse persconferentie, de (onbeantwoorde) vraag opriep wie dan de minder effectieve ministers zijn, zal het de premier niet licht vallen om zijn stelling met bewijzen te staven.

Een van de grotere klussen die Plasterk had te doen in deze kabinetsperiode – en daarvan heeft hij er niet zoveel – was de samenvoeging van de provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland, als eerste stap naar de vorming van vijf landsdelen. Zoals er op den duur ook alleen nog gemeenten van ten minste 100.000 inwoners moesten overblijven. Daar komt niet veel van terecht.

De drie commissarissen van de koning in de betrokken provincies – een partijgenoot van Rutte (VVD), een partijgenoot van Plasterk (PvdA) en een CDA’er – oordeelden gisteren hard over het samenvoegingsplan van het kabinet. Gevat in twee woorden: „Volstrekt onvoldoende.” Zij staakten hun medewerking.

Nu zal het verzet van de drie provincies niet per se verrassen, omdat bestuurlijke organisaties er in het algemeen niet op uit zijn zichzelf op te heffen of in een groter geheel onder te brengen. Bovendien zal het uiteindelijk het parlement zijn dat de knoop moet doorhakken, als het kabinet vasthoudt aan zijn plannen.

Maar dan is wel te verwachten dat zowel de Tweede Kamer als, vooral, de Eerste Kamer gevoelig zal zijn voor de argumenten van de provinciebesturen van Noord-Holland, Utrecht en Flevoland. Kritiek die eigenlijk van meet af aan al op het voornemen van het kabinet te leveren was. De drie commissarissen en hun gedeputeerden vinden dat het voorstel van Plasterk op niet veel meer neerkomt dan op „het uitgummen van een paar provinciegrenzen”.

Het kabinet is aan de verkeerde kant begonnen. Het had eerst antwoord moeten geven op de vraag wat nog de functie van een provincie is, nu Europa een steeds belangrijkere bestuurslaag is geworden en schaalvergroting bij de gemeenten onontkoombaar lijkt. Vier bestuurslagen in Nederland, is dat nodig? Zo ja, maak dan een blauwdruk voor de bestuurlijke indeling van het land en stel per laag vast waaruit het takenpakket moet bestaan. Vanzelfsprekend vergt dat overleg met provincies en gemeenten, en er zullen zeker overtuigende argumenten over tafel moeten gaan.

Zo’n blauwdruk hoort te tonen op basis waarvan het kabinet meent dat er vijf landsdelen moeten komen en wat de logica is van de nieuwe grenzen. Daaraan heeft het ontbroken, doordat het kabinet te veel aandacht had voor de gewenste uitkomst en te weinig beschikte over de overtuigingskracht die daarvoor nodig is.