Breinscan van een Somalische zeerover

‘The Art of the Real’ heet een nieuwe serie nonfictiefilms die momenteel te zien is in het Lincoln Center in New York, en die New Yorker-criticus Richard Brody inspireerde tot het artikel ‘Nothing is Real’. Niets is werkelijk, niet is waar.

Dat zou ook de conclusie kunnen zijn van film en multimediaproject Last Hijack van Femke Wolting en Tommy Pallotta, die dit jaar gefaseerd in première gingen tijdens het Filmfestival Berlijn en SXSW in Austin, Texas. Last Hijack is allereerst een film over Somalische zeepiraten. Geen Captain Phillips, zoals de avonturenfilm met Tom Hanks, die voor een mainstreamfilm toch nog tamelijk genuanceerd een scheepskaping vanuit de ogen van een Amerikaanse kapitein belichtte. Maar een deels documentaire, deels geanimeerde breinscan van een van de echte piraten, de 32-jarige Mohamed Nura, die tot in detail vertelt hoe het er bij zo’n kaping aan toegaat.

Door zijn hybride vorm – de website biedt een aanvullend perspectief – sluit Last Hijack perfect aan bij de nieuwste documentairetrends die ze in New York in beeld brengen. Kort samengevat: de grenzen tussen feit en fictie zijn niet meer heilig, filmmakers gebruiken steeds vaker niet-journalistieke vormen als animatie en enscenering om journalistieke verhalen te vertellen en verdichten zo waarheid en werkelijkheid.

Die tendens is niet van vandaag of gisteren, maar nog net zo verwarrend als de eerste fakedocumentaires. De toeschouwer wordt gedwongen zelf een standpunt in te nemen. In dit geval: is piraterij een vorm van terrorisme of plegen westerse trawlers die de Indische Oceaan leegvissen een daad van economisch en ecologisch terrorisme? Zelfs als je concludeert dat de waarheid ergens in het midden ligt, is dat nog een waarheid die niet-waar is, want het verhaal van de zeepiraterij is slechts een klein hoofdstuk in een groter en ongrijpbaarder epos over mondiale geldstromen.

Mohamed Nura is geen sympathieke held. Hij is een geldverslaafde, opportunistische desperado. De enige reden dat hij zijn verhaal wilde doen, was omdat hij niet zoals zoveel andere piraten nog hoopt op een of andere vorm van rehabilitatie. Het is een arrogante, paradoxale wanhoopsbiecht.

Die in opkomst zijnde hybride filmvormen lenen zich nu juist goed voor dat soort ongewone personages en situaties. Last Hijack maakt niet alleen gebruik van animatie (tegen olieverfdecors van de Nederlandse kunstenaar Hisko Hulsing) omdat sommige situaties niet te filmen waren. Maar ook omdat ze een emotioneel, bijna archetypisch herinneringenlandschap vormen waar woorden tekortschieten.

Niets is echt, of waar, zoals Brody zei. Maar als niets waar is zijn er nog steeds vele waarheden. Woltings en Pallotta’s film beoefent de kunst die te verbeelden. En dan te bedenken dat ze gewoon vanuit journalistieke nieuwsgierigheid vertrokken. De website lasthijack.submarinechannel.com voorziet in de feiten. Die heb je soms wel nodig om Last Hijack helemaal te kunnen doorgronden.