Opinie

Boeken controleren? Nee. Branden blussen

De zwakste schakel in het Nederlandse kapitalisme is op dit moment accountants- en adviesbureau KPMG. De firma meldde vorige week dat justitie een strafrechtelijk onderzoek doet naar een joint venture die KPMG (70 procent van de aandelen) met een projectontwikkelaar (30 procent) gebruikte voor de bouw van het nieuwe hoofdkantoor. Dit nieuws volgde op een schikking (7 miljoen euro) met justitie, vorig jaar, wegens een omkoopzaak bij bouwbedrijf Ballast Nedam, een prominente klant. In deze zaak onderzoekt justitie nog een of meer voormalige partners en/of medewerkers van KPMG. Vergelijkbare omkoopgevallen blijken bij een handvol andere grote klanten te spelen. En toen kwam De Telegraaf ook nog met nieuws over een vastgoedproject dat een aantal KPMG-partners privé had ondernomen, onder wie de huidige bestuursvoorzitter Jurgen van Breukelen

Bestuurders en commissarissen van klanten bellen nu ‘hun’ KPMG-accountant voor uitleg. Buitenstaanders Jan Hommen (ex-Philips, ex-ING) en jurist Jaap de Keijzer zijn geparachuteerd om KPMG te helpen in het reine te komen en beter intern toezicht op te bouwen. De top van KPMG moet juridische branden blussen, klanten binnen boord houden en partners en medewerkers blijven motiveren. In nieuwe soberheid, want dit soort affaires kost handenvol geld en leidt zomaar tot lagere tarieven om weifelende klanten te apaiseren.

Is er een rode draad in het snoer van affaires? Op het hoogste niveau zijn risico’s genomen die het niet waard waren. Zelfoverschatting, zei KPMG-voorzitter Van Breukelen vorige week.

Tja. Zelfoverschatting.

Zakenbankiers op Wall Street kregen van schrijver Tom Wolfe eind jaren tachtig van de vorige eeuw de ‘eretitel’ masters of the universe. Die geldmannen organiseerden spectaculaire overnames of speelden hoog spel in de financiële arena. Hun zelfóverschatting en risico-ónderschatting (én van hun beleggers én van toezichthouders) leidden tot de kredietcrisis van 2008. Banken waren toen de zwakste schakel in ons kapitalisme.

Maar accountants? Zelfoverschatting? Dit zijn de mannen en vrouwen die de boeken van bedrijven en organisaties controleren. Waken is: niet verzaken. Accountants spelen met hun controles een cruciale en geprivilegieerde rol in het maatschappelijk verkeer en de zakenwereld.

Zelfoverschatting klinkt als een fout alibi voor breed gedragen falen. Sinds 2008 blijken de crisisverschijnselen zich elke keer veel dieper te hebben ingevreten in respectabele organisaties dan toen vermoed.

Na de kapitaalversterking en disciplinering van de banken volgde een regen van klachten over hun plotselinge angst om risico’s te nemen bij kredieten voor het kleinbedrijf en bij woninghypotheken. Reken maar op een stroom klachten van financieel directeuren en werkgeversspreekbuizen dat accountants te streng worden.

Niks aan te doen. Ook hier zullen extra regelgeving, extra media-aandacht en heroriëntatie bij de accountants zelf het helende werk moeten doen. Strenge rekenmeesters en accountants zijn een zegen. Het is de beste manier om reputaties te herstellen. Doeltreffender boekhouders binnen bedrijven, meer financiële openheid van bedrijven en intensievere controles van accountants op bedrijven zijn probate middelen tegen excessen en boekhoudfraudes. Zelfs dan blijft het oppassen. Zoals de Amerikaanse vermogensbeheerder Jim Chanos, een van de scherpste lezers van financiële documenten, vorig jaar zei: elk bedrijf met een grote boekhoudfraude had ook een geweldig accountantskantoor achter zich staan.