Jeugdzorg straft onterecht voor doktertje spelen

Een geval van doktertje spelen door twee kinderen leidde tot uit de hand gelopen regelgeving waardoor de rechten van kinderen en ouders werden geschonden, schrijft Hendrik Gommer, onafhankelijk rechtswetenschapper, vandaag in NRC Handelsblad.

Foto ANP

Een geval van doktertje spelen door twee kinderen leidde tot uit de hand gelopen handhaving waardoor de rechten van kinderen en ouders werden geschonden, schrijft Hendrik Gommer vandaag in NRC Handelsblad. Gommer is een onafhankelijke rechtswetenschapper, en werd in die hoedanigheid door de ouders bij deze geanonimiseerde zaak betrokken.

‘Het AMK baseert zich op de goedgekeurde informatie van professionals en heeft geen twijfels aan de betrouwbaarheid daarvan.’ Dat antwoordde de teamleidster van het Advies en Meldpunt Kindermishandeling (AMK) naar aanleiding van een twintig pagina’s tellende second opinion van mijn hand.

Een jongetje en een meisje van rond de zes jaar oud hadden doktertje gespeeld bij het jongetje thuis. De ouders van het meisje hadden daarover met haar gesproken en hadden ook de ouders van het jongetje op de hoogte gesteld. Geheel volgens de richtlijnen van deskundigen.

Doktertje spelen kan bij jonge kinderen soms ver gaan, maar er is niets om je zorgen over te maken. Hoort bij de leeftijd en gaat vanzelf weer over. Voor alle zekerheid vroegen deze bewuste ouders nog advies bij een kinderdagverblijf, omdat ze dachten dat die er wel vaker mee te maken zouden hebben. Dat hadden ze nooit moeten doen.

Kinderdagverblijf volgde ‘het protocool’ en deed melding

Het kinderdagverblijf vond dat het meisje niet meer bij het jongetje mocht spelen. De ouders vonden dat wat rigoureus. Tenslotte waren de kinderen samen opgegroeid. Het kinderdagverblijf volgde vervolgens ‘het protocol’ en deed melding van emotionele verwaarlozing bij het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK) omdat de ouders het advies niet meteen opvolgden.

Het AMK volgde ook zijn ‘protocol’ en begon een onderzoek. Het meisje werd ondervraagd, haar onderwijzers, de peuterleidsters van haar jongere broertje, het consultatiebureau, de ouders van het jongetje en als klap op de vuurpijl werd het complete medische dossier van de ouders opgevraagd.

De ouders werden ook gehoord, maar hun verhaal kwam volledig vertekend in het dossier. Ze kregen niet de kans fouten in het gespreksverslag te herstellen.

‘Emotionele verwaarlozing’ werd bevestigd

Na drie maanden werd het onderzoek, of moet ik zeggen de roddelsessie, afgesloten. Conclusie: emotionele verwaarlozing is bevestigd. Hoe weten we dat? Dat valt te lezen in de informatie van de professionals en aan professionals valt niet te twijfelen. Advies: twee dagen in de week moet er een orthopedagoog in het gezin komen die nader onderzoek kan doen.

Het afschuwelijkste dossier van Nederland is dat van Jeugdzorg, schreef professor Arnold Heertje op 9 april voor RTL Nieuws. Maar dat wisten deze ouders vorig jaar nog niet. Ik ook niet. In januari 2013 kreeg ik het onderzoeksverslag onder ogen. Ik schrok me kapot. De vraagstelling ontbrak. Meningen, feiten en interpretaties liepen door elkaar heen.

Nergens was te vinden hoe de maatschappelijk werkster tot haar conclusie was gekomen.

Hoewel uit de interviews viel af te leiden dat het hier om een goed opgeleid en zeer bewust gezin ging, zag de onderzoekster blijkbaar overal aanwijzingen van emotionele verwaarlozing. Ik verkeerde in de veronderstelling dat dit verslag te vroeg de organisatie verlaten had en schreef de gedragswetenschapper van het AMK aan.

De teamleidster antwoordde: ‘Het onderzoek heeft plaatsgevonden conform de standaard werkwijze van het AMK en het landelijk Protocol van Handelen AMK.’ Het AMK meende daarom dat het onderzoek zorgvuldig was geweest en zag geen aanleiding om het onderzoek over te doen.

‘Een open blik naar het handelen van de ouders leek onmogelijk’

Een gang langs de Kinderombudsman, de Klachtencommissie Bureau Jeugdzorg, de Inspectie Jeugdzorg en de rechter volgde. De Kinderombudsman bevestigde in het rapport Is de zorg gegrond? dat de kwaliteit bij sommige instellingen van Bureau Jeugdzorg te wensen overlaat. Feiten en meningen lopen dan kriskras door elkaar heen en de conclusies worden niet onderbouwd.

De Klachtencommissie verklaarde alle vijf klachten gegrond: “Een open blik naar de vraag of de handelwijze van de ouders juist kon zijn, leek op voorhand al niet meer mogelijk. De commissie mist een heldere vraagstelling en onderbouwing van de conclusies.”

De Inspectie Jeugdzorg stelde een mediator voor, maar deed verder niets en de rechter stuurde aan op een schikking die er uiteindelijk niet kwam.

Geen excuses, geen compensatie

Het mocht allemaal niet baten. Bureau Jeugdzorg gaf geen krimp. Het had zich netjes aan de protocollen gehouden en aan verklaringen van professionals hoef je niet te twijfelen. Zelfs niet als tal van deskundigen verklaren dat er iets grondig mis is gegaan. De ouders kregen geen excuses, geen compensatie en in het door het AMK opgebouwde dossier bleef staan dat de ouders zich schuldig hadden gemaakt aan emotionele verwaarlozing van hun dochter.

Wat gaat er bij Jeugdzorg zo mis dat de rillingen over je rug lopen als je leest over de gang van zaken in een willekeurig geval?

Jeugdzorg is er toch voor de ondersteuning van ouders als die er even niet meer uitkomen?

Jeugdzorg is toch door de staat ingesteld voor de kinderen? Het zou toch niet nodig mogen zijn dat ouders en hun kinderen tegen Jeugdzorg beschermd moeten worden? Dat lijkt de omgekeerde wereld. De staat is er toch voor de bescherming van zijn burgers.

Het recht op de eerbiediging van gezinsleven mag beperkt worden als de goede zeden of de gezondheid in gevaar komen. Anders kan immers het recht op leven van anderen in gevaar komen.

Om deze reden zijn er instituties als het AMK in het leven geroepen. Tegelijk moeten we vaststellen dat het AMK daardoor voortdurend balanceert op het randje van handelen in strijd met mensenrechten. Om deze reden mag van het AMK verwacht worden dat het met uiterste zorgvuldigheid te werk gaat en er alles aan doet om gezinnen niet ten onrechte aan ingrijpende onderzoeken bloot te stellen. En daar gaat het mis.

Sommige AMK’s, niet alle, worden bevolkt door mensen die onvoldoende gekwalificeerd zijn en daardoor grove fouten maken, zo concludeert impliciet ook de Kinderombudsman.

Maar nog erger is, dat het zelfreinigend vermogen bij de organisatie volstrekt afwezig lijkt te zijn.

‘Een grondige reorganisatie is noodzakelijk’

Als de grove fouten aan het licht komen, schiet men onmiddellijk in de verdediging. Ouders worden verder geïntimideerd, conclusies van een onafhankelijke klachtencommissie worden terzijde gelegd en men laat het tot rechtszaken komen. De Inspectie Jeugdzorg staat erbij en kijkt ernaar.

En zo worden in de rechtsstaat Nederland dagelijks de fundamentele rechten van kinderen en hun ouders geschonden. Laat Poetin het niet horen.

Met Arnold Heertje vind ik dat Nederland zich moet schamen voor de zorg van onze jeugd.

Een grondige reorganisatie en kwaliteitsverbetering is noodzakelijk. Liever minder gekwalificeerde hulpverleners dan veel prutsers op dit zo gevoelige terrein. Het antwoord op de vraag van de Kinderombudsman is volmondig: “Ja, de zorg over de Jeugdzorg is gegrond”.

    • Hendrik Gommer