Tories zeggen wat ze doen. Wij doen wat we zeggen

De Britse anti-Europapartij bestuurt in het Oost-Engelse Ramsey. Maar euroscepsis is niet dé reden van het succes.

UKIP-leider Nigel Faragevoert campagne in het Engelse Ramsey.
UKIP-leider Nigel Faragevoert campagne in het Engelse Ramsey. Foto Press Association

De mist hangt over het vlakke land van de Fens. Overal windmolens, her en der wat boerderijen, rechte kanalen die de aardappelvelden van Oost-Engeland doorsnijden. In het midden Ramsey, een slaperig marktstadje. Grootste klacht is dat supermarktketen Tesco de locale middenstand in de problemen heeft gebracht. Niet de plek waar je een klaagzang over de Europese Unie krijgt. De meeste inwoners zeggen „helemaal niet politiek” te zijn.

Maar Ramsey is wel de enige stad in het Verenigd Koninkrijk waar de UK Independence Party de macht heeft. Drie jaar geleden behaalde de partij de meerderheid in de raad, en sindsdien levert zij de burgemeester. Ook zorgde UKIP er vorig jaar voor dat de Conservatieven hun overmacht in de districtsraad en het bestuur van graafschap Cambridgeshire verloren.

Decennialang waren de Fens veilig Tory-gebied – oud-premier John Mayor was Lagerhuislid in de regio. En hoewel het gaat om lokaal bestuur – Ramsey heeft 7.940 inwoners – toont het hoe UKIP verandert van een one issue-partij in een serieuze rivaal voor gevestigde partijen. Vorige week waarschuwde premier Cameron voor het eerst voor het „radicalisme” van UKIP.

Hij wees erop dat UKIP in Brussel het Britse belang niet voor ogen had. Maar Europa is niet de reden voor de populariteit van de partij. Oppositie tegen de EU gaf de UKIP decennia weliswaar een raison d’être, grip op de Britse kiezer kreeg partijleider Nigel Farage pas toen hij zich richtte op thema’s die rechtse, populistische partijen elders in Europa populair maken: nationalisme, immigratiebeleid, protectionisme en een afkeer van politieke elites.

Peter Reeve (38), ex-verkoper van graafmachines en het partijgezicht in Ramsey, zit in alle drie de raden. Zijn partner en campagnestrateeg Lisa was er burgemeester, moeder Shirley zit in de gemeenteraad. Reeve kent iedereen, iedereen kent hem. Niet in het minst omdat hij elke avond de openbare wc’s schoonmaakt. Een briljante politieke strategie: het scheelt de gemeente geld, en Reeve krijgt de eer. „De Tories zeggen dat ze doen. Wij doen wat we zeggen.”

Lee Jones, eigenaar van een caravanpark, prijst Reeves „gezonde verstand”. „Cameron werd met een zilveren lepel in de mond geboren. Bij UKIP weet men wat de gewone man bezighoudt.” Dat Reeve in pak met krijtstreep, stropdas en overhemd met witte boord rondloopt, en rondrijdt in een BMW, deert niet. „Knap van hem”, zegt Jones. Zelfs Dennis Jackson (90), oud-burgemeester en Conservatief, geeft knarsetandend toe dat Reeve van aanpakken houdt.

Muppet-mannetjes

Europa is alleen een probleem als je er naar vraagt. In de Jolly Sailor, achter hun dagelijkse pint, zeggen Jackson en de bijna even oude Ray Ashfield, een gepensioneerd Scotland Yard-agent, zich zorgen te maken over „het verlies aan soevereiniteit”.

Als de Muppet-mannetjes Statler en Waldorf zitten ze op hun vaste bankje, en oreren over hoe Ramsey is veranderd.

Verwijzend naar de tirades van Farage over Brusselse bureaucratie zegt pubeigenaar Paul Crawford: „Farage is zeker tegen de EU, maar ík weet het zo net nog niet.” Maar op andere terreinen „staat hij honderd procent” achter UKIP, zegt hij. „Met al die werkloosheid is het onzinnig dat ze Oost-Europeanen binnen blijven halen.”

Niet dat Ramsey een immigratieprobleem heeft. Er wonen volgens de census 292 niet-Britse blanken en 242 Aziatische of zwarte Britten. Maar de marktplaats ligt op een half uur van Peterborough, waar zich sinds 2004 zo’n 10 procent aan Oost-Europeanen bijkwamen. Daar zijn Poolse supermarkten, volle klassen, wachtlijsten bij de huisarts. Daar vertellen de inwoners zich een vreemde in eigen stad te voelen.

Het kenmerkt de UKIP-opmars. Marktplaats Ramsey ligt dicht genoeg bij een grote stad om erdoor te worden beïnvloed, maar ook ver genoeg om er weinig last van te hebben. Er zijn veel van zulke stadjes tussen Essex en Lincolnshire, waar de Conservatieven veel raadszetels verloren.

De inwoners van Ramsey wonen in kleine gemeenschappen met als kern de working class. Waar, zoals onderzoeker Matthew Goodwin van de University of Nottingham concludeerde, nationale identiteit telt. In Ramsey verkoopt de slager louter Engels vlees, de caravanparkeigenaar heeft een Engels schildje aan de achteruitkijkspiegel, bij boerderijen de Engelse, niet de Britse vlag.

Goodwin: „Net als andere radicaal rechtse partijen in Europa spreekt UKIP hen aan die zich ‘in de steek gelaten’ voelen. Zij hebben niets gemerkt van de economische veranderingen in de laatste drie decennia, werden het hardst geraakt door de crisis en bezuinigingen, voelen zich buitengesloten van het politieke debat. Zeker bij zaken als immigratie en vermeende bedreiging van nationale identiteit.”

Labour vergiste zich, geeft de partij toe, door in 2004 de grenzen te openen voor Oost-Europese migranten. De Conservatieven en Liberaal-Democraten voeren sinds 2010 een harder migratiebeleid, maar Europeanen blijven binnenkomen. En UKIP zegt „wat er in de pub ook wordt gezegd”, aldus Peter Reeve. „We doen niet aan politiek. Wat we denken, zeggen we ook hardop. We zijn niet gehaaid.”

Er zit ook een strategie achter, weet Reeve. „In een tweepartijenstelsel heb je een sterke, sexy stem nodig als die van Nigel om gehoord te worden. Maar na verloren, tussentijdse verkiezingen viel het kwartje: herken lokale problemen. We brengen besluitvorming terug naar lokaal niveau. Weg van Westminster en zeker weg van Brussel. Als men weet waar we voor staan, is men geneigd op ons te stemmen.”

Een lokale infrastructuur werd in 2010 opgezet, met als doel volgend jaar een Lagerhuiszetel te halen. Toen kregen de Britten hun eerste coalitieregering sinds 1945. Diegenen die uit protest LibDems stemden, zagen hun partij regeren. Conservatieve kiezers zagen het Torybeleid verwateren door de invloed van de LibDems, en ‘stadse’ ideeën als het homohuwelijk verwezenlijkt. Labour-stemmers horen geen geloofwaardig economisch alternatief.

In dat gat is nu UKIP gesprongen. „Het is tijd voor een patriottische tegenaanval”, zei partijleider Nigel Farage in februari. „In veel steden en marktplaatsen is dit land, in korte tijd, eerlijk gezegd onherkenbaar geworden.”

Tot nu toe werd UKIP bij tussentijdse verkiezingen om een Lagerhuiszetel vaak tweede. „Maar de ingrediënten voor een doorbraak zijn er”, zegt Goodwin.