Praten in Genève, dreigen in Oekraïne

Het beraad in Genève vandaag is het eerste gezamenlijke onderhoud van de conflict- partijen sinds de crisis uitbrak. Zowel de EU, VS als Rusland denkt er voordeel uit te halen.

VS-minister Kerry vandaag in Genève met Russische collegaLavrov (rechts).
VS-minister Kerry vandaag in Genève met Russische collegaLavrov (rechts). Foto AP

Onder grote druk van (verbaal) geweld en intimidatie hebben Rusland, Verenigde Staten, Oekraïne en Europese Unie vandaag in Genève besprekingen gevoerd over de crisis in het oosten van Oekraïne.

Terwijl in Oost-Oekraïense steden al dan niet gewapende pro-Russische activisten hun posities hebben versterkt en president Poetin in Moskou alle beschuldigingen over directe betrokkenheid van Russische „groene mannen” afdeed als „onzin”, wordt in Genève nog gezocht naar een diplomatieke oplossing om de verder oplopende spanning in Oekraïne te deëscaleren.

Vermoedelijk draait het in Genève over twee verlangens van Moskou. Ten eerste over de vraag of Russisch-taligen in Oekraïne in de multilaterale besprekingen een aparte plaats. De eerder uitgeroepen afgescheiden ‘Republiek Donetsk’ heeft een eigen stoel opgeëist. Ten tweede over het referendum dat de ‘Russische partij’, zoals de coalitie van Russisch-taligen en hun Russische beschermheren kan worden genoemd, gaat organiseren. De centrale regering in Kiev wil bestuursmacht over politie, onderwijs, cultuur en ander niet-nationaal beleid naar de districten delegeren. De Russische Partij pleit voor een drastischer vorm van federalisering, waarbij bijvoorbeeld ook de controle over de buitenlandse/economische politiek uit handen geven. Dit zou de centrale staat in Kiev van zijn macht beroven.

Het beraad in Genève is het eerste gezamenlijke onderhoud van de vier ministers Lavrov (Rusland), Kerry (VS), Desjtsjitsa (Oekraïne) en buitenlandcoördinator Ashton (EU) sinds het uitbreken van de crisis.

Terwijl de gesprekken in Genève begonnen, markeerde president Poetin in zijn jaarlijkse massa-interview in Moskou de grenzen van dat beraad. Hij zei weer te hopen op een „politieke oplossing”. Maar het massa-interview had een patriottisch karakter. Poetin maakte duidelijk dat hij elk compromis zal toetsen aan het belang van Rusland. Hij erkende dat op de Krim wel Russische militairen actief waren voordat het schiereiland zich per referendum van Oekraïne afscheidde. „Bij de KGB heb zijn we opgevoed in absolute toewijding aan de staat”, aldus Poetin die zijn carrière is begonnen bij die geheime dienst.

Voordat de besprekingen begonnen hadden de westerse landen gedreigd hun sancties te zullen aanscherpen als het overleg niets zou opleveren. Omdat de Europese landen verdeeld zijn over brede economische sancties kwam het hun goed uit een beslissing daarover te kunnen uitstellen met een verwijzing naar ‘Genève’: ze wilden niet met scherpere sancties het diplomatieke overleg doorkruisen, heette het. Zolang er zich op een diplomatieke uitweg is, kan Europa nog even wachten met die extra sancties. Daar zien sommige Europese landen erg tegenop omdat ze er ook zelf nadeel van verwachten.

Ook voor de Verenigde Staten was het plan voor een diplomatieke gespreksronde in Genève aantrekkelijk, omdat Washington daarmee kon laten zien niet helemaal passief te blijven. Militair ingrijpen heeft president Obama uitgesloten, de bijeenkomst in Genève liet zien dat Amerika toch actief naar een oplossing zoekt.

Voor Rusland was het ook een goed idee dit beraad te houden, omdat het tijdwinst betekende. De destabilisering van het oosten van Oekraïne door de Russische partij kon afgelopen dagen verder gaan, zonder dat het Westen grote problemen maakte: de besprekingen in Genève mochten immers niet in gevaar gebracht worden.

Over de uitkomst van het overleg was nog niets bekend toen deze krant omstreeks het middaguur naar de drukker ging.