Doorbraak Oekraïne? Rusland en VS zijn het na topoverleg verrassend eens

John Kerry (VS) en Sergej Lavrov (Rusland) in Genève vandaag.
John Kerry (VS) en Sergej Lavrov (Rusland) in Genève vandaag. Foto AP

Rusland, de VS, Oekraïne en de EU hebben vanmiddag afspraken gemaakt waarmee de rust kan worden teruggebracht in het oosten van Oekraïne. Het is verrassend dat de partijen het eens werden op die punten, omdat vooraf weinig werd verwacht van de ontmoeting in Genève.

Er werd zeven uur lang overlegd. Volgens de Russische minister van Buitenlandse Zaken is hij het volgende overeengekomen met de ministers van Buitenlandse Zaken van Oekraïne (Andrii Desjtsjitsja) en de Verenigde Staten (John Kerry) en de buitenlandcoördinator van de Europese Unie (Catherine Ashton):

  • Alle partijen onthouden zich van geweld, intimidatie of provocaties;
  • Illegale groeperingen moeten ontwapend worden en bezette gebouwen en pleinen moeten worden ontruimd;
  • Pro-Russische demonstranten die deelnamen aan de opstand tegen de nieuwe, Westers georiënteerde regering in Kiev, moeten amnestie krijgen - uitgezonderd zij die schuldig zijn aan een ernstig misdrijf;
  • Er moet een breed gedragen, nationale dialoog komen over hervorming van de grondwet en meer autonomie voor de regio’s;
  • De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) moet bemiddelen tussen de partijen.

Dat alle partijen het hier over eens zijn, zou - voor nu - economische sancties van het Westen tegen Rusland kunnen uitstellen. De VS dreigden eerder die in te zetten als er niets uit het overleg van vandaag zou komen.

Kerry zei naderhand tevreden te zijn met de afspraken, maar benadrukte dat de woorden nog moeten worden omgezet in daden. Anders, zei de Amerikaan, hebben we “geen andere keuze” dan Rusland alsnog die sancties opleggen. De Oekraïense minister zei dat de plannen “de komende dagen” in de praktijk moeten worden gebracht. De vier partijen hebben afgesproken in gesprek met elkaar te blijven.

Verrassende uitkomst na lage verwachtingen

Dit is een verrassend vergaande uitkomst van het overleg, waar vooraf niet veel van werd verwacht, zegt Hubert Smeets, buitenlandredacteur voor NRC.

“Ten eerste: het lijkt mij dat het Westen hiermee de Krim definitief uit handen heeft gegeven. De crux is nu wat er gebeurt op het gebied van decentralisatie; als Moskou zijn zin krijgt en Oekraïense regio’s inderdaad veel meer te zeggen krijgen, tot het punt dat we het federalisatie kunnen noemen, dan houdt Oekraïne zoals we het nu kennen op te bestaan en kan het nooit lid worden van de Europese Unie of de NAVO. Dat kan namelijk niet in een land waar aparte regio’s zelf over hun buitenlandbeleid beslissen.”

In het oosten van Oekraïne houden pro-Russische activisten al dagenlang in een tiental steden regeringsgebouwen bezet. Ze eisen meer autonomie en in veel gevallen ook een referendum om zich aan te sluiten bij Rusland, net als eerder op schiereiland de Krim. Oekraïne, de EU en de VS beschuldigen Rusland ervan een hand in de bezettingen en demonstraties te hebben. Moskou ontkent echter bij de acties betrokken te zijn en geeft de regering in Kiev, die het leger erop afstuurde, de schuld van de onrust.

Eerste reactie: separatisten willen blijven zitten

De separatisten die in de oost-Oekraïense stad Donetsk een regeringsgebouw bezetten, zeggen dat ze niet weg zullen gaan voordat hun pro-Europese tegenhangers in Kiev hun eigen kamp hebben verlaten.