‘Ik wilde niets in scène zetten’

Ilvy Njiokiktjien (29) was een jaar lang Fotograaf des Vaderlands en fotografeerde daarom verjaardagen overal in Nederland.
Ilvy Njiokiktjien (29) was een jaar lang Fotograaf des Vaderlands en fotografeerde daarom verjaardagen overal in Nederland. Ilvy Njiokiktjien

Hoe lang blijf je eigenlijk? Dat vragen ze op feestjes geregeld aan Ilvy Njiokiktjien (29). Zij was een jaarlang Fotograaf des Vaderlands en fotografeerde daarom verjaardagen overal in Nederland. Dat was aan de hand van het thema Kijk! Mijn familie, dat vorig jaar gekozen werd door stichting Fotoweek. Ze moet nog zo’n dertig feestjes, dan heeft ze er honderd gehad.

Het kost haar meestal een hele dag, zo’n verjaardag vastleggen. „Dit weekend was er nog eentje waar ik acht uur tussen de visite zat. Ik vind het dan moeilijk om weg te gaan.” Niet per se vanwege de gezelligheid, maar om fotografische redenen. „Dan denk ik: als die vrouw nou nét even daar zou gaan staan, dan was het nog mooier.”

Maar zo’n vrouw dan naar die plek dirigeren, dat doet Njiokiktjien niet. „Dat past niet bij mijn nieuwsinslag. Bij nieuwsfotografie mag je niks in scène zetten, dus nu doe ik het ook niet. Ik zou de foto dan ook niet meer mooi vinden.”

Fotografie wordt niet meer als vak gezien, nu iedereen met een mobieltje foto’s kan maken, zei je vorig jaar in nrc.next. Is de benoeming van een Fotograaf des Vaderlands een push geweest voor de vakfotografie, zoals je hoopte?

„Lastig om in te schatten, maar er zijn wel momenten geweest dat ik voor mijn gevoel heb bijgedragen aan wat gewone mensen van fotografie denken. Als Fotograaf des Vaderlands heb ik een dag portretten gemaakt in de Hema. Ik zag daar een beetje tegenop. Maar mensen reageerden heel positief, en zeiden: ‘Dit is veel mooier dan ik zelf kan maken. We laten binnenkort ook een portret van oma maken door een echte fotograaf.’ Dan heeft het volgens mij wel zin gehad.”

Ruim een jaar ging je allerlei verjaardagen af. Heb je Nederland daardoor beter leren kennen?

„Dat denk ik wel. Mensen zeggen wel eens tegen me dat een verjaardag toch niet honderd keer interessant kan zijn. Maar ik merk nog steeds dat er groepen zijn die me zó verbazen. Laatst was ik op een Hindoestaanse verjaardag. Ik stond daar voor de deur, het leek een oude garage, ik dacht: ‘Dit kan het niet zijn’. Maar toen stapte ik binnen en het stond er vol met vrouwen in knalroze en knalgele jurken. Prachtig.”

Dat is weer eens wat anders dan in een kring om de salontafel met een plakje leverworst.

„Ja, maar van die echt Hollandse verjaardagen kan ik ook erg genieten. Niet om flauw te zijn, maar dan moet ik soms echt even naar de keuken om te gniffelen. Dan praat de jarige met de buren over lokale politiek. Over vier heggen die geplaatst zijn, bijvoorbeeld. We denken altijd dat we ruimdenkend zijn, maar als je honderd verjaardagen afgaat dan weet je dat het niet zo is.”

Wat zou je Koen Hauser, de nieuwe Fotograaf des Vaderlands aanraden?

„Wat vooral belangrijk is, is dat je je niet teveel aantrekt van de kritiek. Dat vond ik in het begin lastig. Het is een zware titel, ook al is die vooral bedoeld om aandacht te genereren. Er waren wel collega’s die het niet eens waren met de keuze voor mij. Waarom zo’n jong iemand, vroegen ze zich af. Maar deze prijs is niet bedoeld voor collega’s.”

Zijn fotografen misschien gewoon een beetje moeilijke mensen?

„Nee, het is geen moeilijke beroepsgroep, maar fotografen hebben het wel degelijk moeilijk. Tarieven gaan omlaag, bladen gaan failliet. Ik doe sommige facturen ook maar snel de deur uit, omdat ik niet weet of dat blad binnenkort nog bestaat. Ik denk wel dat er soms te veel geklaagd wordt. Je moet je ook gewoon aanpassen. Ik maak nu bijvoorbeeld ook video, omdat daar veel vraag naar is.”

Je bent jong, en bent Fotograaf des Vaderlands geweest, je hebt een Zilveren Camera gekregen, je won de World Press. Wat nu?

„Ik zou graag nog meer exposeren in het buitenland. Het is al een beetje gelukt. Ik heb geëxposeerd in Spanje en Frankrijk. Dat loopt nu op z’n eind. Ik kreeg de laatste ingelijste foto’s net thuisgestuurd. Ik hou van Nederland en ik werk er heel graag, maar het is zo klein.”