Gokken op de Afrikaanse sterren in Premier League

Engels voetbal is erg populair in Oeganda. Vooral dankzij het gokken dat explosief groeit. De belofte van ‘snel geld’ lokt.

Jackson Otim springt uit zijn witte plastic stoel wanneer Manchester United scoort. „Dat is 6.000 shilling voor mij!”, jubelt Otim die 3.000 shilling (bijna 1 euro) heeft ingezet op een zege van Manchester.

Otim volgt met zo’n dertig andere Oegandezen de wedstrijd op een flatscreen bij Africa Sports Betting in Kabalagala, een populair uitgaansgebied in de hoofdstad Kampala waar je bij houten stalletjes gebraden kip, beltegoed of nepleren schoenen kunt kopen. Binnen tweehonderd meter zitten nog twaalf kantoren waar je kunt wedden op voetbaluitslagen. Schreeuwerige uithangborden beloven gouden bergen. Simba Bet. Bet 24x7 Sports Betting. Top Betting. World Star Betting (‘Win like a star’). Jonge mannen verdringen zich voor de bomvolle kantoren om, net als Jackson Otim, iets te zien van de wedstrijd waarop ze wedden.

Na de zege van Manchester dringt Otim zich met zijn blauwe scorekaart door de menigte voor het loket van Africa Sports Betting. Hij int zijn 6.000 shilling. Op een gewone dag verdient hij 10.000 shilling met de verkoop van geroosterd maïs.

Gokken op voetbaluitslagen is een explosief groeiende bezigheid in Oeganda. De Premier League geniet de status van godsdienst met Robin van Persie in de rol van hogepriester. Oeganda telt zo’n 130 gokbedrijven die zich toeleggen op voetbal en die samen „makkelijk duizend loketten hebben”, zegt Julius Ejalu, vertegenwoordiger van de dertig grotere gokkantoren. Volgens de overheid telt Oeganda zelfs meer loketten dan de andere landen in Afrika bij elkaar.

„De gokbedrijven in Oeganda hebben samen makkelijk duizend loketten”, zegt Ejalu, vertegenwoordiger van een aantal grotere gokkantoren. „Iedere week zetten driehonderdduizend Oegandezen gemiddeld 1.000 shilling in. Omgerekend bijna negentigduizend euro.” Dat is exclusief de honderd kleinere firma’s die niet zijn aangesloten bij Ejalu’s vereniging. Oeganda heeft meer gokloketten dan heel Afrika bij elkaar.

Jonathan Mutebi (31) verloor zijn vrouw door het wedden op voetbal. „Oegandezen denken dat ze rijk kunnen worden”, zegt Mutebi, een chauffeur. „Maar de wedkantoren winnen uiteindelijk toch. Ik weet zelf alles van Arsenal. Ik dacht dat ik dus hun prestaties kon voorspellen. Maar ik maakte steeds meer verlies en leende steeds meer. Ik gebruikte het schoolgeld voor mijn drie kinderen. Toen mijn vrouw geen zeep en bakolie meer kon kopen, ging ze bij me weg.”

„Oeganda is helaas ideaal voor de voetbalgokindustrie”, zegt Ezra Rubanda, directeur van de organisatie Gamble Aware die gokverslaafden helpt afkicken. Rubanda weet waarover hij praat, hij werkte zelf bij een wedkantoor. Spijtoptant Rubanda startte Gamble Aware in reactie op het hand over hand toenemende wedden op voetbal in Oeganda.

Ruim vijf jaar geleden brak in Oeganda satelliet-tv in Oost-Afrika door, legt Rubanda uit. „De Premier League, met zijn Afrikaanse sterspelers, werd ineens bereikbaar.” In 2007 begon Africa Sports Betting als eerste wedkantoor in Oeganda.

De wedkantoren profiteren van het ultraliberale economische beleid van president Yoweri Museveni en van de massa’s jonge mannen met los-vaste baantjes voor wie het gokken de belofte draagt van ‘snel geld’. Voor wedden op voetbal bestaan bovendien amper regels: de uit 1967 daterende wet dekt alleen de nationale loterij die het qua populariteit ruimschoots aflegt tegen voetbal. De wedkantoren kunnen wel een licentie en daarmee een zweem van formaliteit krijgen. Ze betalen ook belasting. Maar de toezichthoudende instantie heeft één inspecteur voor het hele land.

Voor veel fans is het wedden ook een sociale bezigheid. „Ik kan met mijn mobieltje mijn weddenschap plaatsen, wedkantoren geven ons gratis software. Maar het is leuker om met vrienden in het kantoor de wedstrijd te volgen”, zegt ananasverkoper Charles Makombe (22).

De Engelse competitie is veruit de populairste maar bij Gal’s Sports Betting kunnen ook Nederlandse wedstrijden worden gevolgd. Er kan gegokt worden op competities over de hele wereld. Competities, die via satelliet-tv rechtstreeks te zien zijn, tijdsverschil of niet. Gokken rond de klok.

De regering van het christelijke Oeganda staat intussen onder druk van kerken en andere instanties om het wedden aan banden te leggen. Sinds januari moeten wedkantoren meer licentiegeld betalen. Kantoren op minder dan tweehonderd meter van scholen of kerken moeten dicht.

„Deze maatregelen gaan natuurlijk nooit werken”, zegt Ezra Rubanda. „De kantoren hebben geld genoeg voor licenties en ze verplaatsen gewoon hun loketten waarna de gokkers meeverhuizen.” In de praktijk lijkt van een afname van het aantal wedkantoren inderdaad nog geen sprake. Rubanda beperkt daarom liever het aantal officiële wedkantoren tot een stuk of vijf, met een maximale inzet per deelnemer.

Voorzitter Ejalu van de vereniging van wedkantoren ziet meer in zelfregulering van de branche. „Zoals straffen voor kantoren die minderjarigen toelaten of winnaars niet uitbetalen.” Te veel bedrijven dwingen te sluiten, leidt volgens Ejalu tot groei van het ondergrondse gokcircuit.

De regering verwacht komend jaar 12 miljard shilling (3,5 miljoen euro) te verdienen aan het wedden, 50 procent meer dan afgelopen jaar. Wedkantoren met een licentie betalen 20 procent belasting over de inleg na aftrek van de uitbetalingen aan winnaars. Toch zal de regering ook veel kantoren zonder licentie laten voortbestaan, denkt Ejalu van de gokkoepel.

„Het gaat ook om het voorkomen van onrust in Kampala.” In de hoofdstad zijn haast iedere maand rellen tussen aanhangers van de oppositie en de ordetroepen van president Museveni die na achtentwintig jaar steeds vastberadener lijkt om de macht vast te houden. Ejalu: „Als je in Kampala wedden op voetbal verbiedt, krijg je driehonderdduizend ontevreden jongeren die nog ontevredener de straat op gaan.”