De mensen kenden Co

Vandaag stopt hij ermee: de langstzittende wethouder van Nederland.

Zijn kracht: zijn netwerk. Zijn zwakte: de schuld van de gemeente steeg.

Co van Schaik was 36 jaar wethouder: „Kennis is macht. Mijn werkdag duurde van negen uur ’s ochtends tot tien uur ’s avonds, en in het weekend las ik ook stukken.”
Co van Schaik was 36 jaar wethouder: „Kennis is macht. Mijn werkdag duurde van negen uur ’s ochtends tot tien uur ’s avonds, en in het weekend las ik ook stukken.” Foto Robin Utrecht

Co van Schaik (64) begon als wethouder in het jaar dat Rob Rensenbrink op de paal schoot. Hij bleef het, zesendertig jaar lang. Voor de PvdA, vanaf 1978 in het Zeeuwse Axel, en – na een fusie van die gemeente – vanaf 2003 in Terneuzen. Vandaag treedt Van Schaik, de langstzittende wethouder van het land (financiën) , vrijwillig af. „Als ik nog vier jaar blijf, komt de sleet er op”, zegt hij in zijn werkkamer thuis in Axel.

Uw PvdA blijft een collegepartij in Terneuzen, maar ze is gehalveerd. Van acht zetels naar vier. Ze zeggen hier dat het aan u ligt.

„Het ligt vooral aan het landelijk beleid. De PvdA in dit kabinet heeft het gedachtengoed van de partij verkwanseld. Maar het forse verlies heeft ook – ik weet, het klinkt vreselijk arrogant – met mijn stoppen te maken.”

Het ‘Co-effect’, zoals de plaatselijke gemeentesecretaris het noemt?

„ De PvdA in Terneuzen heeft jarenlang hoger gescoord dan het Zeeuwse en landelijke gemiddelde van de partij. In 2010 kreeg de PvdA landelijk en in Zeeland 15 procent van de stemmen. In Terneuzen scoorden we 24 procent. Maar er zijn ook dorpskernen in Terneuzen waar we 40 procent scoorden. De mensen daar stemden echt op mij. Ik had dan iets voor die mensen geregeld, of hun vereniging. Helpen met een subsidieaanvraag, iemands administratieve rompslomp op orde brengen. Dat is altijd mijn stijl geweest: welke club het ook is, je bent wethouder van alle burgers.”

Zo heeft u de 36 jaar volgemaakt, door lokale betrokkenheid?

„Je moet investeren in je netwerk. Terneuzen heeft honderd PvdA-leden: die ledenlijst kende ik bijna uit mijn hoofd. Hun steun heb je nodig om telkens op de kandidatenlijst te komen voor de gemeenteraad. Kwam ik een PvdA-lid tegen, dan maakte ik een praatje. En in de raad zeg ik nooit: ik ben bezig met het vernieuwen van die rotonde. Ik zeg: wíj zijn bezig. En tegelijkertijd moet men ontzag voor je houden.”

Hoe kreeg u dat voor elkaar?

„Ik ben enorm fanatiek in het lezen van stukken. Kennis is macht. Mijn werkdag duurde van negen uur ’s ochtends tot tien uur ’s avonds, en in het weekend las ik ook stukken.”

Wat vindt u van het niveau van de gemeenteraad, in Terneuzen?

„Je moet je voorstellen: je komt in de raad en plots moet je overal van afweten. Ruimtelijke ordening, riolering, ict, de Wet maatschappelijke ondersteuning. Sterker, je moet er over beslíssen. Eigenlijk absurd. Tegenwoordig zijn er over dat soort onderwerpen informatiebijeenkomsten voor raadsleden. Wethouders en ambtenaren praten de raadsleden bij, ik doe het ook weleens. Je vertelt de klas hoe de wereld in elkaar zit, en bij de volgende vergadering stemmen ze volgens de lijn die jij uiteen hebt gezet.”

Is de raad in staat de bestuurlijke macht te controleren?

„Daar komt het niet van. De raad wordt geacht de kaders van het beleid vast te stellen, bijvoorbeeld door te zeggen: voer geen nieuwe bouwplannen uit, deze collegeperiode. Maar niemand die op een verjaardag tegen een raadslid zegt: welke kaders heb jij nu gesteld rond nieuwbouw? Burgers zeggen: potver, nu zit er weer een gat in de weg. Dus dáár houden raadsleden zich als volksvertegenwoordiger mee bezig. Zo verzamel je voorkeurstemmen, zo kom je in de raad. Maar de macht controleren, dat gebeurt nauwelijks.”

Toen u begon als wethouder, zaten de publieke tribunes vol. Nu zijn ze leeg. Hoe kan dat?

„Vooral door de schaalvergroting. Sinds 2003 hoort Axel bij Terneuzen, een gemeente van nu 55.000 inwoners. Op de nieuwjaarsreceptie hier komen de projectontwikkelaars, de aannemers, de notarissen om handjes te schudden. De inwoners zelf, die komen niet meer. De lokale betrokkenheid wordt steeds minder. Ook van raadsleden.”

Het Rijk hevelt volgend jaar taken als langdurige zorg en jeugdzorg over omdat gemeenten dichtbij de burger zouden staan. Dat klopt dus niet?

„Ik zie die decentralisaties als een ordinaire bezuiniging. De zorg wordt ook niet beter als gemeenten er verantwoordelijk voor worden. Wel efficiënter. Wij zeggen bijvoorbeeld tegen die aanbieders van zorg: jullie klantenbestand kost nu 4 miljoen. Volgend jaar krijgen jullie 3,8 miljoen. En het jaar daarna 3,5. We fixeren de bedragen. Dat werkt prima.”

Kan een gemeente als Terneuzen die decentralisaties en bezuinigingen wel verstouwen?

„Als wij de aanbieders strak houden, dan lukt het. Maar ik maak me zorgen om de arbeidsgehandicapten die vanaf 2015 een uitkering aanvragen. Nu krijgen ze een Wajong-uitkering. Of ze kunnen terecht in de sociale werkvoorziening. Dat maakt hen stikgelukkig, want het bedrijfsleven wil hen niet. Straks is er voor die mensen nog maar één loket. De bijstand. Geniet hun partner inkomen? Hebben ze spaargeld? Geen bijstand. Men noemt het de Participatiewet, maar arbeidsgehandicapten verdwijnen achter de geraniums.”

Wilt u niet doorgaan, juist nu?

„ Ik heb mijn hele leven op mijn agenda geleefd. Ik werk graag in mijn tuin, maar zelfs dat schrijf ik in mijn agenda op. Dus ik heb gezegd: laat ik eens proberen te leven zoals de meeste mensen doen. Ik ben er ongelooflijk nieuwsgierig naar.”