Dat gaat lekker daar, op dat Waddeneilandje

Ameland is diep verdeeld // Bij de gemeenteraadsverkiezingen stemden bewoners in het oosten en het westen op hun ‘eigen’ lokale partij // De twee partijen kregen exact evenveel stemmen, maar een coalitie is uitgesloten

Illustratie Roland Blokhuizen & Fokke Gerritsma

William Shakespeare had er zo een tragedie over kunnen schrijven. Oké, in dit verhaal geen jonge geliefden die zich het leven benemen. Maar toch: twee partijen, beide precies gelijk in aanzien. Op het mooie Ameland – waar dit verhaal zich afspeelt – zorgt een oude vete voor een nieuwe strijd.

Ameland in het voorseizoen. Lammetjes verkennen de wei. Een paard kauwt traag op een pluk hooi. De eerste toeristen laten zich na een rustige winter weer zien. Oude Amelandse mannen, hun ogen vochtig van de wind, zitten elke dag op een bankje bij de haven. Plaatselijke winkels hangen vol met windjacks en lichtbruine afritsbroeken. Af en toe het krijsen van een meeuw. Verder is het stil.

Na de gemeenteraadsverkiezingen zijn op Ameland de onderhandelingen begonnen. Net als in veel andere gemeenten zijn ook hier de lokale partijen de grote winnaars. De partijen Algemeen Belang Ameland (ABA) en Ameland’82 (A’82) werden het grootst. Beide kregen zelfs exact hetzelfde aantal stemmen: 604. Dat levert voor de partijen drie van de elf raadszetels op. Ook het CDA kreeg drie zetels. VVD en PvdA hebben er allebei één.

Op basis van de verkiezingsuitslag en de partijprogramma’s ligt een coalitie tussen ABA en A’82 voor de hand. Maar de partijen moeten volgens informateur Bert Swart „enkele gevoeligheden” uitspreken en „een streep onder het verleden zetten”, willen ze kunnen samenwerken. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. De strijd tussen de partijen is tekenend voor een jarenlange verdeeldheid op het eiland.

Sip Boelens (57), geboren en getogen Amelander, staat achter de toonbank van zijn antiekwinkeltje in Nes. Zijn lange grijze haren vastgebonden in een staart onder een wollen muts. Hij stemde op A’82. „Op Ameland stem je op degene die je kent en vertrouwt. Niet op een partijprogramma.”

De programma’s van de partijen richten zich allebei op het hele eiland en verschillen weinig van elkaar. Toch laten de uitslagen van de individuele stembureaus zien dat inwoners van de oostkant vooral op A’82 stemden en die van de westkant op ABA. De meeste kandidaten van A’82 wonen in Nes en Buren. ABA is geworteld in west. De meeste partijleden, onder wie de lijsttrekker, wonen in Hollum.

Een smalle dijk over de breedte van het eiland scheidt de westelijke dorpen Hollum en Ballum van het oostelijke Nes en Buren. De toepasselijke „verbindingsweg” brengt je van het oosten naar het westen. Een ritje van tien minuten met de auto langs graslanden, duinen en eenzame boerderijen.

De verdeeldheid heeft van oudsher een religieuze oorzaak, legt Boelens uit. De katholieken aan de oostkant, de protestanten aan de westkant. „Nu speelt dat niet meer zo, maar in de tijd van mijn oma trouwde niemand over de dijk.”

De dijk is nu vooral psychologisch. Een onderliggend gevoel dat niemand echt uit kan leggen. De oosterlingen vinden het westen bekrompen en traditioneel. „In Nes staan we juist open voor anderen.” De westerlingen noemen het oosten afstandelijk. „Hollum is gemoedelijk. Hier groeten de mensen elkaar nog op straat.” En het dialect is anders: een buitenstaander hoort het verschil nauwelijks, maar het woord gras wordt in het oosten als „ges” uitgesproken en in het westen als „gas”.

Een jonge barman zag het elk weekend in de discotheek: „Jongeren van beide kanten komen naar de kroeg in Nes. Maar ze mengen niet.” En toen vorig jaar de katholieke kerk afbrandde, waren de protestanten daar niet echt treurig om, zegt hij. De eerste reacties op Facebook waren vooral grapjes van Hollumers: „De Kerkstraat kan beter veranderd worden in de Kerkweg”, zeiden ze.

Het zijn vooral grapjes, meent Boelens. „We haten elkaar niet.” Hij heeft zat vrienden in Hollum. „Maar als het erop aankomt wil ieder het beste voor zijn eigen kant. Dat klinkt door in de politiek.”

Dat is de afgelopen jaren gebleken. Elke kant heeft een eigen voetbalvereniging, sporthal, bibliotheek en postkantoor. Alleen de vuurtoren staat aan de westkant. Uit jaloezie is bij Nes een uitkijktoren gebouwd, zeggen de Hollumers. „Alles wat wij hebben, willen zij ook.”

„Ik heb helemaal niks met de andere kant.” Kok Bert Bakker (37) schudt heftig met zijn hoofd. Al zijn hele leven woont hij in Hollum. Hij zit aan de houten bar van pannenkoekenrestaurant Onder de vuurtoren. Om hem heen hangen touwen, verrekijkers en een stuurwiel. „De gemeente heeft een nieuwe weg aangelegd in Hollum. Veel te smal. Elkaar passeren is bijna onmogelijk. Dat gebeurt in Nes niet hoor, nee dáár hebben ze alles goed voor elkaar.”

Doordat de afgelopen twee termijnen de wethouders allebei van de oostkant kwamen, CDA en A’82, voelen de Hollumers zich achtergesteld, denkt Piet IJnsen. Hij is lijsttrekker van ABA. „Mensen vinden dat het oosten een voorkeursbehandeling heeft gehad.” Hij dankt de winst van zijn partij aan de ontevredenheid. De voorkeur van ABA ligt bij het CDA. „A’82 wil niet met ons praten.”

Volgens Jan Verbiest (65) heeft de winst van ABA vooral te maken met een integriteitsonderzoek naar lijsttrekker IJnsen. Dat werd vorig jaar in opdracht van de Amelandse gemeenteraad ingesteld door het Bureau Integriteit Nederlandse Gemeenten. IJnsen was samen met zijn zakenpartner zonder geldige vergunning begonnen aan de sloop en herbouw van een schuur. De daarbij vrijgekomen asbestplaten verwerkten zij illegaal. „De Hollumers hebben tijdens de verkiezingen laten zien massaal achter IJnsen te staan”, zegt Verbiest. Zelf zat hij 24 jaar in de gemeenteraad. Eerst voor A’82 en daarna voor de VVD.

De politieke strijd speelt volgens Verbiest vooral op persoonlijk niveau. IJnsen weigerde destijds op te stappen. Hoewel geen van de partijen een motie van afkeuren indiende zou het vertrouwen in IJnsen weg zijn. „Als ABA een andere kandidaat-wethouder aanstelt, wil A’82 denk ik wel een coalitie vormen”, aldus Verbiest.

Will Bakema, lijsttrekker van A’82, ziet een coalitie met ABA voorlopig niet zitten. „Ik snap niet dat de informateur tot dit advies is gekomen. ABA heeft een uitdrukkelijke voorkeur uitgesproken voor het CDA. Zolang ze ons geen verklaring geven voor die uitspraak, willen wij niet met ze in gesprek.”

Voorlopig gebeurt er even niets.

Uiteindelijk zal er wel weer een oplossing worden gevonden, denkt Jan Verbiest. De oude Amelanders moeten de laatste jaren van hun leven ook met elkaar doorbrengen. Op het eiland is maar één bejaardenhuis, in Hollum. Echt leuk is dat niet. Maar naar een tehuis in Friesland, tussen de ‘vastewallers’ – dat is nog erger.