Cynisme raakt uit de mode, los van elkaar doen ze het beter

Het verval kwam van binnenuit, niet door dalende kijkcijfers of het elan van concurrent Humberto Tan.

28 oktober 2011 (1.320.000): Het briefje van politicus Henk Bleker (CDA) aan asielzoeker Mauro.
28 oktober 2011 (1.320.000): Het briefje van politicus Henk Bleker (CDA) aan asielzoeker Mauro.

Al in het proefseizoen 2005-2006, toen hun programma nog Woestijnruiters heette, werd duidelijk hoe groot het gewicht was dat Jeroen Pauw en Paul Witteman samen in de schaal legden.

De eerste was een charmante losbol met vlijmscherpe ironie, die van NCRV naar RTL naar BNN naar NOVA fladderde. De ander een VARA-instituut dat respect afdwong bij politici en leden van het koninklijk huis. En ze hadden er zin in, om de erfenis van Barend & Van Dorp (RTL/Talpa) en Barend & Witteman (VARA) te gaan beheren.

Ze drukten met hun gesprekken van de dag een zwaar stempel op het publieke debat; nog steeds gaat het op Twitter veel vaker over Pauw & Witteman dan over RTL LateNight, zij het niet altijd in positieve zin.

De dubbelpresentatie leek een axioma te zijn geworden. Tussen Wittemans dossierkennis en Pauws vasthoudende charme werd menige gast vermorzeld. Ze vulden elkaar perfect aan, al waren er vrij veel, snel in belang toenemende terreinen die ze geen van beiden goed overzagen: sport, economie, showbusiness.

Hun mooiste momenten hadden te maken met de hartstocht van een van beiden: flirterige conversaties van Jeroen, live optredens van Omroepkoor of Metropole Orkest. Relatief zwakke plek vormde hun gevoeligheid voor paradijsvogels en charlatans, die door de redactionele bewaking heen glipten. Vooral moslims met rare baarden noemde Pauw eens zijn „hobbygasten”.

Wat vooral met de jaren problematisch werd, was precies hun aanvankelijke kracht: de chemie tussen beiden. Steeds duidelijker werd dat elk beter functioneerde zonder de ander, zoals Pauw in 5 jaar later of Witteman bij zijn rentree in Buitenhof.

Ik kan me alleen maar aansluiten bij wat Pauw er gisteren zelf over zei in De Wereld Draait Door: „We zaten nog wel in de lift, maar iemand had op het verkeerde knopje gedrukt.”

De eerlijkheid van Pauw (53) over „niet ons sterkste seizoen” vormde een tegenstelling tot de ontwijkende toon van Witteman (67), die het vanzelfsprekend vond zijn eigen redactie maandenlang onwetend te houden over de beslissing te stoppen, teneinde het animo niet te verkleinen.

Witteman had moeite met het nachtbraken, zei hij, maar vermoedelijk ook met de nieuwe eisen van openheid en authenticiteit die televisie stelt. Hij maakte steeds meer de indruk van een 19de-eeuwse aristocraat die tegen wil en dank belangstelling moest veinzen voor rappers en graffitikunstenaars. Expliciet beleed hij soms zijn weerzin tegen de lelijkheid van windturbines en moderne architectuur.

Nog in 2012 vertelde Pauw aan de VARA Gids : „Dit is óns programma. Dan kun je niet daarna in je eentje doorgaan.” Ook was openlijk afgekondigd dat de samenwerking minimaal zou doorgaan tot en met het seizoen 2014/15.

Wat er veranderd is, zijn niet tegenvallende kijkcijfers of een pijnlijk verschil met het elan van nieuwe tegenspeler Humberto Tan bij RTL. De rot kwam van binnenuit en leek te worden veroorzaakt door twee factoren: het besef van VARA, netmanager, Jeroen Pauw of combinaties daarvan dat het zo niet lang meer door kon blijven gaan. Witteman is een loyale vakman, die ook begrepen moet hebben dat hij het aanbod van zijn werkgever om zich aan muziek, wetenschap en politiek te wijden beter met beide handen aan kon pakken.

De tweede factor is de kentering van de tijdgeest: superieur cynisme raakt snel uit de mode.