Kroes souffleerde Kok bij ‘afschudden ideologische veren’

Wim Koks omstreden uitspraak over het “afschudden van ideologische veren” is geïnspireerd door VVD-politica Neelie Kroes. Dat staat in het boek De vechtpartij. De PvdA van Kok tot Samsom van NRC-redacteur Thijs Niemantsverdriet, dat volgende week verschijnt.

VVD-politica Neelie Kroes blijkt de bedenker van de PvdA-uitdrukking 'het afschudden van de ideologische veren'.
VVD-politica Neelie Kroes blijkt de bedenker van de PvdA-uitdrukking 'het afschudden van de ideologische veren'. Foto EPA / Olivier Hoslet

Wim Koks omstreden uitspraak over het “afschudden van ideologische veren” is geïnspireerd door VVD-politica Neelie Kroes. Dat staat in het boek De vechtpartij. De PvdA van Kok tot Samsom van NRC-redacteur Thijs Niemantsverdriet, dat volgende week verschijnt.

In een reactie zegt Kroes dat ze “wel een beetje trots” is dat haar uitdrukking een klassieker is geworden in de PvdA.

Op 11 december 1995 hield Wim Kok in Amsterdam de Dr. J.M. den Uyl-lezing. Daarin zei hij: “Het afschudden van ideologische veren is voor een politieke partij als de onze niet alleen een probleem, het is in bepaalde opzichten ook een bevrijdende ervaring.” Koks woorden zijn voor veel PvdA’ers een symbool geworden voor de verwarring over de koers van de partij.

In december 1995 was Kok premier van het eerste paarse kabinet, waarin de PvdA samenwerkte met de liberale partijen VVD en D66. De tekst van de Den Uyl-lezing werd onder grote tijdsdruk geschreven door partijideoloog Bram Peper, destijds burgemeester van Rotterdam. Hij schreef het verhaal in één ruk gedurende een vrij weekend, gekleed in ochtendjas en sigaren rokend.

‘Neelie gebruikte uitdrukking met regelmaat’

In de bewuste passage ging het aanvankelijk over het “afschudden van ideologische ballast”. Op het laatste moment verving Peper dat door “het afschudden van ideologische veren”. Die woorden leende hij van zijn toenmalige echtgenote Kroes, zo blijkt nu. “Neelie gebruikte de uitdrukking met enige regelmaat”, zegt Peper:

“Even geen onzinpraatjes, bedoelde ze daarmee. Toen ik zat te sleutelen aan de laatste versie van de lezing, schoot hij me ineens te binnen. Ik vond het wel goede beeldspraak. De associatie klopte ook: veren, kip, rode haan, PvdA.”

Kok, die in een eerdere versie van de lezing gedetailleerde tekstwijzigingen voorstelde, liet de passage bij een laatste leesbeurt ongemoeid.

Neelie Kroes, tegenwoordig eurocommissaris voor ICT en telecom, zegt dat ze de uitdrukking van thuis heeft meegekregen:

“Ik geloof heilig in beeldspraak. Dat het zo’n negatieve klank heeft gekregen binnen de PvdA, vind ik getuigen van fetisjisme. Elke partij moet eens in de zoveel tijd zijn veren afschudden.”

Lees meer over de PvdA in de voorpublicatie ‘Is Asscher de Messias?’, vandaag in NRC Weekend.

    • onze politieke redactie