Grote oorlogen beginnensoms met een leugen

De Tweede Wereldoorlog, 1939: het Gleiwitz-incident

Waar ging het om? Duitsland begon een oorlog tegen Polen

Wat was de rechtvaardiging? Zelfs Adolf Hitler wilde zijn aanvalsplannen rechtvaardigen. Voordat de nazi’s Polen binnenvielen, deden de Duitsers alsof het de Polen waren die de oorlog begonnen. Ze kozen daarvoor een radiostation in het plaatsje Gleiwitz, dat toen in Duitsland lag, maar nu in Polen (de huidige naam is Gliwice). Op 31 augustus 1939 zetten Duitsers – met Poolse uniformen – een aanval in scène op het radiostation. Ze zonden een boodschap uit: de strijd tussen Polen en Duitsland was begonnen. En om het allemaal nog wat overtuigender te maken, lieten ze het lijk achter van Franciszek Honiok, een Duitser die sympathiseerde met de Polen. Hij kreeg een dodelijk injectie. Schotwonden moesten de indruk wekken dat hij bij de ‘aanval’ om het leven gekomen was. De volgende dag begon Fall Weiss, de Duitse invasie van Polen.

De Vietnamoorlog, 1964: het Tonkin-incident

Waar ging het om? De VS begonnen een grootschalige oorlog tegen Noord-Vietnam

Wat was de rechtvaardiging? Tijdens de Koude Oorlog maakten de VS zich grote zorgen over communistische invloed op Vietnam. In de nacht van 4 augustus 1964 werd het Amerikaanse marineschip USS Maddox in de Golf van Tonkin – in internationale wateren – aangevallen door Noord-Vietnamezen. Dat bleek volgens de National Security Agency (NSA) uit radarsignalen. Een paar dagen eerder was de Maddox ook al beschoten – toen bleef de schade beperkt tot de inslag van één kogel uit een machinegeweer. In Washington was de verontwaardiging over die tweede aanval zo groot, dat het Congres president Lyndon B. Johnson carte blanche gaf om „alle noodzakelijke stappen” te zetten. Dit besluit ging de geschiedenis in als het begin van de volledige Amerikaanse deelname aan de Vietnamoorlog. In 2005 werden documenten van de NSA vrijgegeven waaruit bleek wat historici al lang aannamen: de Maddox werd op 4 augustus helemaal niet aangevallen. De rapporten zaten vol fouten.

De eerste Golfoorlog, 1990: couveusebaby’s vermoord

Waar ging het om? Irak had buurland Koeweit geannexeerd. Een alliantie onder leiding van de Amerikanen begon daarop een oorlog tegen Irak.

Wat was de rechtvaardiging? Volkenrechtelijk was er wel een rechtvaardiging te bedenken voor de oorlog tegen Irak. Maar wat ook hielp, was de getuigenis van het 15-jarige Koeweitse meisje Nayirah. Op 10 oktober 1990 vertelde ze Amerikaanse congresleden – snikkend – hoe ze had gezien dat Iraakse soldaten in een Koeweits ziekenhuis baby’s uit couveuses haalden. De pasgeborenen stierven „op de koude vloer”. Amerikaanse politici verwezen hier vervolgens naar, ook de Amerikaanse president George Bush. In 1992, nadat Saddam was verdreven uit Koeweit, werd in The New York Times onthuld dat Nayirah de dochter was van de Koeweitse ambassadeur in de VS. Haar optreden zou zijn geregeld door Hill & Knowlton, een groot pr-bureau. Dat was ingehuurd door een groep Koeweiti’s – Citizens for a Free Kuwait – die in het Amerikaanse Congres lobbyden voor militair ingrijpen tegen Irak. Amnesty International, dat de getuigenis van Nayirah aanvankelijk steunde, nam er later afstand van omdat er onvoldoende bewijs was voor haar verhaal.

De tweede Golfoorlog, 2003: de massavernietigingswapens

Waar ging het om? Na de eerste Golfoorlog bleef Saddam Hoessein aan de macht in Irak. In 2003 begon de Amerikaanse president Bush jr. net als zijn vader een oorlog tegen hem.

Wat was de rechtvaardiging? Irak behoorde tot de As van het Kwaad – een begrip dat Bush introduceerde na de aanslagen van 11 september 2001. Het Iraakse regime zou banden onderhouden met Al-Qaeda en werken aan de ontwikkeling van massavernietigingswapens. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell, een voormalige topmilitair die bekend stond als gematigd, kreeg de twijfelachtige eer de wereld ervan te overtuigen dat Irak een gevaar was. Het hoogtepunt van zijn campagne was een 80 minuten durende speech die hij hield voor de veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Powell zei dat Irak de beschikking had over biologische wapens en dat hij er niet aan twijfelde dat het land werkte aan de ontwikkeling van kernwapens. Hij liet satellietfoto’s zien, draaide opnames af van onderschepte gesprekken en las ooggetuigenverklaringen voor.

De rest is geschiedenis: de Amerikanen zetten Saddam af, maar de massavernietigingswapens werden nooit gevonden.