Niet strafbaar, maar wat heb je daaraan als illegaal?

Twee illegalen in Nederland.

Amadu Diallo uit Guinee enAli Isiaki uit Benin verblijven nu 10 jaar illegaal in Nederland.
Amadu Diallo uit Guinee enAli Isiaki uit Benin verblijven nu 10 jaar illegaal in Nederland. Dirk-Jan Visser

Daar komen ze, samen op een oude fiets. Ali Isiaki en Amadu Diallo, beiden 27 jaar. Twee niet-strafbare illegale mannen.

Ali fietst. Hij fietst graag. Als het te dol wordt in zijn hoofd, dan fietst hij naar Den Haag of naar Dordt.

Amadu zit achterop. Hij houdt niet van fietsen. Hij is bang om aangereden te worden. Of aangehouden. Een zwarte man op een fiets valt op, vooral in een witte wijk.

Ze zijn vrolijk. Dat komt door het mooie weer, zeggen ze. Niet omdat ze straks niet strafbaar worden. Amadu grijnst. Ze delen de grote opluchting van de PvdA en ChristenUnie niet. Illegaliteit wordt niet strafbaar. Nou en?

Ze lachen over de autochtone Nederlandse vrouw die hen graag mag en riep: „Gefelicitéérd! Nu hoeven jullie niet bang meer te zijn.”

Ze hebben de felicitaties vriendelijk in ontvangst genomen. Ze snappen wat zij niet snapt. Een Nederlander kan zich niets voorstellen bij illegaliteit, zegt Ali. Dat je er niet mag zijn, niet mag werken, niet leren, niet wonen.

„Zoek een leuk meisje en trouw”, zei laatst nog een andere autochtone vrouw tegen de mannen. „Zo werkt het niet”, zegt Ali. Als hij een meisje zou vinden om mee te trouwen, moet hij naar Benin om zijn geboorteakte te halen. Amadu moet naar Guinee. En juist dat is een probleem, de landen erkennen hen niet als hun onderdanen. En ze hebben geen papieren om te bewijzen dat ze er twaalf jaar geleden als vijftienjarigen vertrokken.

Illegalen leven niet, maar overleven, zegt Ali altijd. Elke dag weer zorgen voor voldoende eten en een slaapplek. Ali slaapt bij vrienden op een bank, Amadu huurt sinds kort een klein kamertje, van twee bij drie meter. Hij is erg blij met de privacy, de deur die hij dicht kan doen.

„Wel of niet strafbaar maakt voor mijn gevoel niet uit”, zegt Ali. In het wetsvoorstel dat nu van de baan is, zou illegaliteit een overtreding worden waarop een boete van maximaal 3.900 euro zou staan. Of vier maanden in de gevangenis. Daarop moet je dan rekenen als je opgepakt wordt, zegt Ali, „want illegalen met vierduidend euro op de bank bestaan niet”.

En het is maar de vraag of je na die vier maanden weer op straat staat. Vreemdelingendetentie duurt soms wel een jaar of langer. Zo vergaat het ook hun vriend, uit Benin, die maanden vastzit in Breda. Hij had al eerder bijna een jaar vastgezeten, hij kon niet terug naar Benin. Toen lieten ze hem vrij.

Hij ging iets ophalen in Haarlem. Er was niemand thuis en hij wachtte in de straat. „Waarschijnlijk vertrouwden buurtbewoners het niet en hebben die de politie gebeld”, zegt Ali. „Die kwamen langs, controleerden of hij papieren had. Die had hij niet en daarom moest hij mee.”

We zitten op een terras. Als de zon schijnt, lijkt het soms minder erg dat ons leven stilstaat, zegt Amadu. In juli worden ze 28. Veel mannen van hun leeftijd hebben een huis, een goede baan en een gezin. Ali: „Als ik daaraan denk, ben ik gruwelijk jaloers.”