‘Even’ van kabinet wisselen

Per direct heeft Frankrijk een nieuwe premier // Hollande moest wel, na de enorme nederlaag van zijn Parti Socialiste bij de gemeenteraadsverkiezingen van zondag // De nieuwe premier Manuel Valls is geliefd bij zowel rechts als links

President François Hollande (L) schudt de hand van de nieuwe premier Manuel Valls. In het midden de voormalige premier Jean-Marc Ayrault
President François Hollande (L) schudt de hand van de nieuwe premier Manuel Valls. In het midden de voormalige premier Jean-Marc Ayrault foto afp

François Hollande had weinig keus meer. Na de enorme nederlaag van zijn Parti Socialiste bij de gemeenteraadsverkiezingen van zondag, werd van hem een daad verwacht om zijn doormodderende presidentschap nieuw leven in te blazen. Gistermiddag hakte hij de knoop door: minister van Binnenlandse Zaken Manuel Valls volgt per direct premier Jean-Marc Ayrault op en stelt met Hollande een nieuw kabinet samen.

In een televisietoespraak zei de Franse president gisteravond de verschillende boodschappen van de kiezers begrepen te hebben: de „verandering gaat niet snel genoeg”, er is „te veel werkloosheid”, „de belastingen zijn te hoog” en het kabinet werkt „niet efficiënt genoeg”, somde hij op. Frankrijk heeft daarom een ‘gouvernement de combat’ nodig, een strijdkabinet, dat de in januari aangekondigde afspraken met werkgevers over lastenverlichting in ruil voor het creëren van banen uitvoert, een nieuw energiebeleid voorstelt én op termijn belastingverlagingen kan doorvoeren.

Het waren, op de belastingverlagingen na, plannen die de president ook al in januari bij zijn veelgeprezen nieuwjaarstoespraak voor de pers ontvouwde. Daar presenteerde hij zich als een modern-linkse politicus die de noodzaak inzag van ingrijpende economische hervormingen en de rol die het Franse bedrijfsleven daarbij kan spelen. Maar nadat de discussies over miljardenbezuinigingen vorige maand vastliepen en nieuwe dramatische cijfers over de economie zich opstapelden, sloeg de positieve sfeer snel weer om. Analisten en partijleden vroegen zich openlijk af of hij zijn beloftes kon nakomen en er geen ingrijpender besluit nodig was.

Het is het bijzondere voorrecht van Franse presidenten om als dat politiek goed uitkomt premiers te wisselen. Hollandes socialistische voorganger in het Elysée, François Mitterrand, versleet er zeven in veertien jaar, Jacques Chirac had er in de navolgende jaren vier nodig. Maar terwijl de roep om het vertrek van de grauwe en ogenschijnlijk opgebrande Ayrault al ruim een jaar rondgalmt, liet Hollande zijn trouwe en hardwerkende adjudant nog lang in functie.

Dat kwam deels door Ayrault zelf. Die slaagde er bij politiek noodweer steeds weer in om zich opnieuw uit te vinden met bijvoorbeeld afgelopen najaar na belastingprotesten een ingrijpende herziening van het Franse belastingstelsel. Met de volgens peilingen dramatisch lage populariteit van Hollande, was Ayrault, die volgens die cijfers nóg impopulairder is, bovendien geen premier die het staatshoofd in zijn schaduw plaatste.

Maar de keus voor de uitgesproken Valls als opvolger is meer dan louter een symbolische personeelswissel. Hiermee onderstreept Hollande de koers die hij in januari inzette. Anders dan Ayrault, die bekend staat als een figuur die de verschillende stromingen in de Parti Socialiste altijd bij elkaar weet houden, is Valls een uitgesproken sociaal-liberaal, die binnen de overwegend nog echt ‘socialistische’ partij vaak vergeleken is met de Britse New Labour-premier Tony Blair. Niet alleen vanwege zijn haarscherpe gevoel voor politieke communicatie (Valls is altijd overal) en zijn mateloze ambitie (hij zou zelf president willen worden), maar ook vanwege zijn voor Frans links revolutionaire politieke opvattingen.

Zo hield hij in 2011, toen hij het in de race voor het partijleiderschap opnam tegen onder andere François Hollande, een zeer omstreden pleidooi voor het afschaffen van de 35-urige werkweek. Als burgemeester van de Parijse voorstad Évry ontwikkelde hij zich tot een crimefighter, die er niet voor terugdeinsde om vooral immigranten op hun verantwoordelijkheid te wijzen. Valls, zelf geboren in Spanje, zette sinds 2012 als minister van Binnenlandse Zaken die koers op verzoek van Hollande door, om de socialisten te behoeden voor het klassieke rechtse verwijt van ‘laksheid’ bij veiligheidsproblematiek.

Met dat imago werkte Valls zich in de populariteitspolls op tot een van de meest geliefde politici van Frankrijk, wiens ‘fermeté’ (fermheid) door links én rechts gewaardeerd wordt. Maar juist daarom is hij bij de dominante linkervleugel van de Parti Socialiste niet onomstreden. De groene partij EELV, die sinds 2012 twee ministers in Hollandes regering had, maakte gisteren meteen bekend niet met Valls te willen samenwerken. Daarmee hebben Valls en Hollande er een oppositiepartij bij, vooral in de aanstaande debatten over het Franse (kern)energiebeleid.