Zelfverdediging wordt ook erkend met een illegaal vuurwapen

Onderzoek bij het pand van juwelier Goldies aan de Milhezerweg in Deurne, waar dit weekend een overval met fatale afloop plaatsvond. Foto ANP / Koen van Weel

Over de overval op de juwelierszaak in Deurne weten we nog een heleboel niet, behalve dat er twee doden vielen en er hoogstwaarschijnlijk sprake was van zelfverdediging. Daaruit valt af te leiden dat in ieder geval de winkelier en/of zijn vrouw schoot. Zij zouden een illegaal vuurwapen in hun winkel hebben gehad. Omdat ze eerder zijn beroofd? Het zou zo maar kunnen. Dan is het dus schieten uit zelfverdediging met een illegaal wapen met dodelijke consequenties.

Strafrechtjuristen herkennen in deze casus meteen het Bijlmer noodweer-arrest uit 1984. Daarin liet de hoogste rechter een stewardess vrijuit gaan die in 1981 in een lift in een flatgebouw in de Amsterdamse Bijlmer werd overvallen door twee mannen. De vrouw was ooit eerder in die buurt van haar tasje beroofd. Zij had op de zwarte markt een pistool gekocht en was lid geworden van een schietvereniging. Op een donkere avond in september 1981 stapt zij in de lift, met dat pistool, geladen en wel, in haar hand in haar jaszak. Twee mannen stappen snel bij haar in de lift.  Eén van hen grijpt haar van achteren bij haar nek. De ander begint aan haar tasje te sjorren, terwijl hij haar bedreigt met een mes. De vrouw houdt echter vast, trekt haar wapen en lost een waarschuwingsschot. Dat heeft geen effect, waarna ze de man met het mes neerschiet. Daarop laat de andere man haar los, vlucht de lift uit maar bedenkt zich en draait zich om. Daarop schiet de vrouw nog eens en treft deze man dodelijk. Resultaat: één dode en één ernstige gewonde.

Zou dit scenario juridisch in de buurt komen van het incident in de juwelierszaak? Waren de overvallen middenstanders net zo voorbereid als de stewardess? Zij had schietles genomen en had het wapen onder handbereik. Zij stond tegenover een overmacht en werd door één van hen vastgegrepen. Het gebeurde allemaal snel en achter elkaar, tijdens een vechtpartij om de buit.

De Hoge Raad oordeelde dat haar beslissing om te schieten “het onmiddellijke gevolg is geweest van haar hevige gemoedsbeweging door de onderhavige overval veroorzaakt”. In vaktaal: haar trof geen blaam omdat ze uit noodweer-exces had gehandeld. Het argument om haar eventueel wel te veroordelen werd toen geleverd door de procureur-generaal bij de Hoge Raad. Hij zei dat wie een wapen koopt, dat in geladen toestand verborgen in zijn zak houdt en zich met schietlessen voorbereidt op het gebruik ervan, ook een bijzondere verantwoordelijkheid heeft. Namelijk om daar alleen gepast en evenredig gebruik van te maken. Dat was hier niet zo, vond hij. Normaal gesproken wordt van iemand die zichzelf verdedigt namelijk verwacht dat hij alleen ‘gepast geweld’ toepast. Passend bij de bedreiging en zo beperkt mogelijk. De Hoge Raad koos er in 1984 voor om bewapende slachtoffers van overvallen meer ruimte te geven om dat straffeloos te doen. Ook met een illegaal wapen.

Het Bijlmer noodweer-arrest is in 2006 door de VARA gedramatiseerd en onderwerp van een aflevering van het programma 16 miljoen rechters geweest.

Voor rechtenstudenten is er zelfs een animatie van het incident gemaakt:

De stewardess werd ten slotte door de rechter ontslagen van rechtsvervolging. Het openbaar ministerie had haar vervolgd wegens doodslag, poging tot doodslag en verboden wapenbezit. Uiteindelijk kreeg zij een maand voorwaardelijk voor het bezit van een illegaal vuurwapen.

Of het echtpaar vervolgd zal worden is nog onduidelijk. Het OM heeft daarover strikt genomen nog geen beslissing genomen. Mocht het OM blijven vinden dat er sprake was van zelfverdediging, dan is vervolging niet waarschijnlijk. Dan heeft de familie van de doodgeschoten overvallers nog wel de mogelijkheid om daar bij de rechter bezwaar tegen te maken. De strafrechter toetst dan aan de hand van de criteria van, onder meer, dit arrest of zelfverdediging inderdaad is toegestaan. En misschien krijgt ook de Hoge Raad nog de gelegenheid om dat arrest opnieuw te overwegen. Dan zou het Bijlmer noodweer-arrest opgevolgd kunnen worden door de Deurnse juweliers.

Reageren? Volledige naamsvermelding verplicht.

    • Folkert Jensma