Opbrengst van landbouw neemt nu al wereldwijd af

Opwarming bedreigt de voedselvoorziening

De klimaatverandering beïnvloedt nu al het leven op aarde. Landbouwopbrengsten namen de afgelopen decennia meetbaar af onder druk van hitte en droogte, planten- en diersoorten verlegden de grenzen van hun oude verspreidingsgebieden. Er zijn al soorten uitgestorven. Al binnen enige decennia komen daar veel ernstige bedreigingen bij. En de mensheid is er slecht op voorbereid.

Dat zijn een paar van de voornaamste conclusies uit het tweede klimaatrapport dat het VN-klimaatpanel IPCC uitbrengt. Over een korte samenvatting van het rapport is afgelopen week overeenstemming bereikt in Yokohama. De tekst kwam vanmorgen beschikbaar. In september verscheen al een rapport dat de oorzaken van klimaatverandering analyseerde. De IPCC-rapporten berusten in essentie op een nieuwe beoordeling en extra zware toetsing van eerder gepubliceerde literatuur. Het IPCC laat geen eigen onderzoek doen.

Het rapport behandelt de gevolgen van klimaatveranderingen en inventariseert per regio kwetsbaarheden en aanpassingsmogelijkheden. Het is een uitputtende analyse van de klimaatrisico’s die mens en natuur deze eeuw zullen lopen. Sinds het vorige rapport in 2007 is de literatuur erover enorm toegenomen. Vooral de aanpassing (‘adaptatie’) aan klimaatverandering krijgt meer aandacht.

Door de ophoping van broeikasgassen in de atmosfeer en de klimaatverandering smelten gletsjers en neemt de zeeijs-bedekking af. Permafrostgebieden verweken en oceanen verzuren. Koralen lijden zowel onder verzuring als opwarming. Maar voor het overige lijken de gevolgen voor mens en natuur op dit moment nog beperkt. Ten dele komt dit doordat het lastig is de vele hittegolven en overstromingen van de voorbije decennia statistisch overtuigend aan klimaatverandering toe te schrijven. Maar ze laten helder zien, noteert het IPCC, hoe kwetsbaar de mensheid is voor deze gebeurtenissen en hoe slecht men is voorbereid.

Het IPCC legt uitdrukkelijk nog geen verband tussen klimaatverandering en de vele conflicten die in Afrika zijn uitgebroken. Wel vergroten die conflicten de gevoeligheid voor klimaatverandering, schrijft het, en kunnen uit de economische schade die klimaatverandering teweeg brengt op den duur nieuwe conflicten ontstaan. Als geen adequaat beleid gevoerd wordt zullen mensen hier en daar gebieden moeten verlaten die onleefbaar zijn geworden.

In lange tabellen laat de zojuist gepresenteerde samenvatting zien wat klimaatverandering de komende decennia in de verschillende regio’s teweeg kan brengen, hoe groot de risico’s zijn en op welke manier er beleid op te voeren is. Vooral in de tweede helft van deze eeuw kan de mensheid te maken krijgen met de gevolgen van stormvloeden, droogten en andere extreme weersontwikkelingen. De beschikbaarheid van drinkwater en water voor landbouwirrigatie kan regionaal gevaarlijk afnemen.

Bij onvoldoende aanpassing aan de klimaatverandering, kunnen landbouwopbrengsten, vooral die van tarwe en mais, zorgwekkend dalen. De aanpassing kan bestaan uit zaadselectie, verandering van zaaiplan, irrigatie en dergelijke, maar in verschillende regio’s ontbreken daarvoor kennis en middelen. De somberheid over de voedselproductie in het huidige rapport verschilt van de toon in het rapport uit 2007. Toen werd de mogelijkheid open gehouden dat verhoogde landbouwopbrengsten in noordelijke gebieden (zoals Siberië) de verliezen elders zouden kunnen compenseren.

Het menselijk welzijn zal de komende decennia regionaal vooral bedreigd worden door gebrek aan voedsel en schoon water. Hittegolven en bosbranden zullen slachtoffers maken. Daar staat verminderde sterfte aan extreme koude tegenover. Opvallend weinig zeker toont het IPCC zich over een mogelijke uitbreiding van ziekten (zoals malaria en Lyme) die door insecten en teken worden overgedragen. Gebieden waar deze ziekten van oudsher heersen zullen zich waarschijnlijk verplaatsen, maar niet uitbreiden.

Expliciet is het rapport over de noodzaak van beleid dat de bedreigingen het hoofd moet bieden. Als er al beleid ontwikkeld wordt richt zich dat meestal op gebeurtenissen die al hebben plaatsgevonden, niet op de toekomst.

    • Karel Knip