Na tachtig jaar doorbraak in beruchte Belgische kunstroof? De scepsis is groot

Het is het beroemdste schilderij van België en al tachtig jaar ontbreekt er één deel. In 1934 werd er een paneel van De Aanbidding van het Lam Gods gestolen. Nu is er een mogelijke doorbraak in de beruchte zaak: een vooraanstaande Gentse familie zou het werk in bezit hebben, aldus een historicus. Vijf vragen en antwoorden over dit Belgische mysterie.

Eigenlijk is het een wonder dat Lam Gods nog bestaat. Sinds het werk van de gebroeders Van Eyck in 1432 werd ingewijd in Gent hebben de twintig beschilderde eikenhouten panelen heel wat doorstaan. De panelen overleefden de Beeldenstorm, de Franse Revolutie en twee wereldoorlogen. Er was een brand, losse panelen werden doorverkocht en in 1894 werden er zes doormidden gezaagd. Nadat het volledige veelluik in 1945 door de geallieerden in de zoutmijn van Altaussee werd gevonden werd het volledig gerestaureerd en teruggebracht naar Gent. Daar, in de doopkapel van de Sint-Baafskathedraal, is het nu in een kogelvrije vitrine te zien.

Alleen, één paneel is niet authentiek. De rechtvaardige rechters, uiterst linksonder, werd in de nacht van 10 op 11 april 1934 gestolen. Er werd losgeld geëist, maar de onderhandelingen - via advertenties in de krant - liepen op niets uit. Sindsdien doen er vele verhalen de ronde over de verblijfplaats van het paneel en is het Lam Gods een dankbaar onderwerp voor complottheoriën. Maar nu, bijna tachtig jaar na de diefstal, maakt het VRT Journaal melding van een mogelijke doorbraak.

De Aanbidding van het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck (1432) met linksonder het paneel dat in 1934 werd gestolen. Foto Hollandse Hoogte / Erick Lessing

Wat is er nu aan de hand?

Historicus en parlementslid Paul de Ridder meldde afgelopen vrijdag in het VRT Journaal dat De rechtvaardige rechters nog bestaat en in het bezit is van een vooraanstaande Gentse familie. De beroemde Belgische kunstroof die tachtig jaar later tot een goed einde komt. Het zou een uitstekende 1-aprilgrap zijn, maar De Ridder is serieus. De afgelopen dagen is hij in verschillende programma’s aangeschoven om zijn verhaal te doen.

De Ridder baseert zich op informatie van Belgische grondwetspecialist Robert Senelle, die vorig jaar overleed. Senelle zou als sinds 1968 tevergeefs hebben bemiddeld bij de familie om het werk terug te geven. In 2002 vertelde hij het verhaal aan De Ridder die vervolgens op de hoogte is gehouden van de moeizame onderhandelingen. Volgens De Ridder zou het altaarstuk in de loop van de jaren gerenoveerd zijn en in ‘zeer goede staat’ zijn. Hij claimt de naam van de restaurateur te kennen.

Het fragment van het VRT Journaal is helaas niet te embedden, maar je kunt het hier bekijken (en neem dan ook even twee minuten de tijd voor deze reconstructie van de diefstal).

Als het klopt, waarom geeft de familie het werk dan niet terug?

Dat zouden de erfgenamen niet durven, aldus De Ridder. Het zou de goede naam van de familie besmeuren en mogelijk zou het tot strafvervolging leiden. VRT heeft de naam van de familie op verzoek van De Ridder niet bekendgemaakt. De Ridder in het journaal:

“Ik heb beloofd dat ik geen namen zou noemen, omdat ik deze zaak nog altijd hoop in der minne te regelen, in het belang van het patrimonium.”

De Ridder hoopt dat - door de druk op deze manier op te voeren - het werk anoniem wordt teruggegeven aan het Gentse bisdom.

Waarom is De Ridder of Senelle niet naar de politie gestapt?

Die vraag kreeg De Ridder gisteren ook voorgelegd in het programma VRT-programma De zevende dag, waar hij zijn verhaal nogmaals deed. Senelle, een vooraanstaande grondwetspecialist in België, zou immers hebben geweten dat het achterhouden van informatie strafbaar zou zijn. De Ridder:

“Een van de betrokkenen was een zeer goede vriend [van Senelle]. Hij heeft jarenlang gepoogd om de zaak op te lossen. Hij was tot het laatste moment, vlak voor zijn dood, overtuigd: ik ga de zaak regelen. Hij wilde de vriendschap niet beschamen. Ik heb hem wel op een bepaald moment gezegd: ‘Professor, u bent jurist, ik niet. Maar moet u niet spreken, want u kunt de zaak blijkbaar niet oplossen.’ Toen is er bij Senelle een kantelmoment gekomen. Hij was bereid om met mij naar de bisschop van Gent te gaan, maar dat heeft helaas niet kunnen doorgaan, doordat Senelle inmiddels gestorven is.”

Afgelopen juli stapte De Ridder zelf met zijn informatie, en de notities van zijn gesprekken met Senelle, naar het Openbaar Ministerie. Die heeft de zaak inmiddels in onderzoek.

Hoe betrouwbaar is de getuigenis van De Ridder?

Paul de Ridder is een bekende historicus, verbonden aan de Koninklijke Bibliotheek in België. Daarnaast zit hij in het Brusselse parlement voor de N-VA. Robert Senelle, van wie hij de informatie heeft, was een gerespecteerde hoogleraar. VRT-journaliste Siel Van der Donckt werkte maanden aan deze zaak en zei vrijdag in haar eigen journaal dat ze overtuigd is dat De Ridder “enkel en alleen is begaan met de redding van dat toch wel ongelooflijke kunstwerk”.

Sceptici wijzen erop dat er geen geschreven bronnen zijn: er is geen archief van Senelle. Ook heeft Senelle of De Ridder geen enkel bewijs gezien dat het paneel daadwerkelijk bestaat. De VRT heeft niet met de familie die wordt beschuldigd gesproken.

Het Belgische onderzoeksteam heeft familieleden wel ondervraagd, bevestigt het parket in Gent. Dat heeft alleen tot “geen enkel concreet spoor” geleid en het parket gaat er niet van uit dat het paneel snel zal opduiken.


Er hebben vaker geruchten gecirculeerd over Gentse families die het paneel in bezit zouden hebben, maar dit is nooit bewezen. De Belgische krant De Standaard doet de onthulling over de Gentste familie af als oud nieuws. Nu wijst iedereen opnieuw naar de families, zoals Van Cauwelaert en De Schryver. Familieleden hekelen dan ook de berichtgeving van VRT:

Twitter avatar cauwelaert Van Cauwelaert Kan VRT eindelijk eens de oorsprong vh indianenverhaal over Van Cauwelaert en De Schrijver en de Rechtvaardige Rechters willen meegeven? (1)

Waarom komt dit verhaal nu naar buiten?

Het is bijna tachtig jaar geleden dat de kunstroof plaatsvond. Daarnaast wordt sinds 2012 in het Gentse Museum voor Schone Kunsten het hele altaarstuk paneel voor paneel gerestaureerd. Op de plek van De rechtvaardige rechters hangt nu een kopie en De Ridder vindt het onzinnig om dat te gaan restaureren, zo vertelde hij gisteren in De Zevende Dag.

“Het is mijn plicht als historicus. Het zou onzinnig zijn als men een kopie op een bepaald moment zou restaureren en daar gemeenschapsgeld in steekt daar waar het origineel nog bestaat.”

Maar lang niet iedereen is ervan overtuigd dat het paneel nog bestaat. Luc Van Looy, de bisschop van Gent, gelooft niet in de nieuwe theorieën en gaat ervan uit dat het paneel toch echt definitief verloren is.


    • Lex Boon