Erdogan zweert wraak op oppositie na electorale winst

Premier Erdogan won verkiezingen ondanks corruptieschandalen.

Premier Erdogan Foto AFP

Premier Recep Tayyip Erdogan heeft in de lokale verkiezingen in Turkije zijn positie weten te versterken. Zijn tegenstanders zullen dat gaan voelen, kondigde hij afgelopen nacht aan in zijn overwinningsspeech. „Van nu af zoeken we ze op in hun holen”, zei de premier strijdlustig tegen duizenden juichende aanhangers onder het balkon van het hoofdkantoor van zijn AK-partij (AKP) in Ankara. „Vanaf morgen slaan sommigen mogelijk op de vlucht.”

Hoewel gisteren zelf niet verkiesbaar was Erdogan (60) onmiskenbaar de hoofdrolspeler. Hij bracht de stemming terug tot een keuze tussen hem als sterke leider van een economisch succesvol islamitisch land of voor een coalitie van door buitenlandse machten gesteunde onruststokers, er op uit om Turkije te verzwakken.

De afgelopen maanden zijn systematisch afgeluisterde gesprekken via sociale media naar buiten gebracht. Die wijzen erop dat meerdere ex-ministers, invloedrijke zakenmannen en de premier corrupt zijn, de media manipuleren en justitie beïnvloeden. Volgens Erdogan zitten daar aanhangers van de islamprediker Fethullah Gülen achter. Hij noemt hen ‘verraders’, van wie de overheid en zijn partij moeten worden gezuiverd.

Sinds een arrestatiegolf op 17 december, waarbij tientallen hoge ambtenaren en de zonen van drie ministers werden opgepakt, is het oorlog binnen de staatsinstellingen. Duizenden justitie- en politiemedewerkers zijn overgeplaatst en vervangen door mensen die loyaal zijn aan de AKP.

Het Turkse woord ‘AK’ – de afkorting van de partij – betekent ‘wit’ of ‘onbesmeurd’. Ook Erdogan benoemde de inzet van deze verkiezingen in dit soort termen. Als de AKP een groot mandaat krijgt, hebben kiezers ons van alle blaam ‘gezuiverd’, zei hij. De overwinning verkleint de kans dat de beschuldigingen van corruptie ooit door een onafhankelijke rechter zullen worden onderzocht.

Vooraf stond vrijwel vast dat de AKP opnieuw de grootste zou worden. De AKP is al bijna twaalf jaar aan de macht in Turkije en heeft grote invloed op de informatievoorziening. De vraag was vooral of de steun voor de partij na alle schandalen begint af te kalven. Het was ook de eerste mogelijkheid om te stemmen sinds de grootschalige anti-regeringsprotesten van afgelopen zomer en het harde politieoptreden daartegen.

De oppositie hoopte dat Erdogan zou worden afgestraft voor zijn toenemend autoritaire regeerstijl, de verdachtmakingen en het recent blokkeren van Twitter en YouTube. Ook dachten de grootste oppositiepartijen, CHP en MHP, dat dit keer Gülen-aanhangers op hen zouden stemmen. Dit is duidelijk niet op grote schaal gebeurd. Bij de vorige lokale verkiezingen, in 2009, kreeg de AKP landelijk 39 procent. Nu, volgens de voorlopige resultaten, ruim 45 procent.

Erdogan heeft onder zijn aanhang de statuur van een leider die zich kan meten met die van de stichter van de seculiere Turkse staat, Mustafa Kemal Atatürk. Waar Atatürk wordt gezien als de vader van de natie, is Erdogan dat in de eerste plaats van conservatieve Turkse moslims. Onder hem zijn zij geëmancipeerd. Een belangrijke stap daarin was het toelaten van vrouwen met hoofddoek tot universiteiten (in 2008) en het parlement. Gisteren is de eerste vrouwelijke burgemeester met hoofddoek gekozen in het district Meram, midden in Turkije.

Ook heeft Erdogan gezorgd voor een lange periode van politieke stabiliteit en ongekende economische groei in Turkije. Veel kiezers vrezen dat hieraan een einde komt als Erdogan stopt als premier. De oppositie ontbeert aansprekende leiders. Erdogan is nu bezig aan zijn derde termijn als premier. Volgens de huidige regels van zijn partij kan hij zich niet opnieuw kandidaat stellen. Mogelijk voelt hij zich nu gesterkt die regels aan te passen, zodat hij premier kan blijven.

In Turkije wordt er ook rekening mee gehouden dat Erdogan zich op korte termijn kandidaat stelt om de eerste rechtstreeks gekozen president van Turkije te worden. Die verkiezingen zijn al in augustus.