Diplomatiek spoedberaad over Oekraïne blijft vruchteloos

Na de annexatie van de Krim eist Rusland nu dat de eenheidsstaat Oekraïne wordt omgevormd tot een federatie. De VS eisen dat Moskou zijn troepen weghaalt van de grens.

Presidentskandidaat Porosjenko (rechts) en ‘lijstduwer’ Klitsjko in januari. Foto Hollandse Hoogte

Terwijl Rusland zijn annexatie van de Krim vandaag bekroonde met een bezoek van premier Medvedev aan het schiereiland, is een diplomatieke poging van de Verenigde Staten en Rusland om de hoog opgelopen spanningen over Oekraïne te bezweren zonder resultaat gebleven.

Medvedev is de hoogste Russische functionaris die de Krim bezoekt sinds de Russische annexatie. Hij had verscheidene Russische ministers in zijn gevolg.

Nadat de presidenten Poetin en Obama vrijdagavond een uur met elkaar over de crisis hadden gebeld, spraken hun ministers van Buitenlandse Zaken Lavrov en Kerry gisteravond vier uur met elkaar in Parijs. Dit leverde alleen op dat Rusland „voorwaardelijk” in gesprek gaat met de Oekraïense interim-regering en zich neerlegt bij de presidentsverkiezingen op 25 mei.

Kerry en Lavrov waren het er over eens dat Oekraïne „zelf moet beslissen” en dat de „zuiverheid” van de verkiezingen moet worden getoetst door internationale waarnemers, zo zei Lavrov na afloop van het gesprek in de residentie van de Russische ambassadeur in Frankrijk.

Dit oogt als een concessie. Tot nu toe heeft de Rusland de regering in Kiev niet willen erkennen, omdat ze door een „gewapende staatsgreep” aan de macht zou zijn gekomen. President Poetin heeft bovendien herhaaldelijk twijfel gezaaid over de legitimiteit van de presidentsverkiezingen in Oekraïne en over de vraag of Moskou de uitkomst ervan zou erkennen.

Voor het overige bleven Kerry en Lavrov op hun vooraf ingenomen posities hameren, althans in het openbaar. Lavrov herhaalde na afloop van het gesprek met Kerry dat Oekraïne een nieuwe grondwet moet krijgen die de huidige eenheidsstaat omvormt tot een federatie, waarin de gelijkwaardige positie van het Russisch als tweede officiële taal en de nationale minderheden zijn gewaarborgd. „Het model van de eenheidsstaat werkt hier niet”, aldus Lavrov.

In het Russische plan gaat de federalisering zover dat de regio’s een eigen economisch buitenlands beleid mogen voeren. Als de oosterse districten zich op grond daarvan zouden oriënteren op de door Rusland gedomineerde Euro-Aziatische Douane Unie, komt deze federalisering erop neer dat Oekraïne als geheel zich niet economisch kan associëren met de Europese Unie, zoals de huidige regering in Kiev wil. Rusland wil dat vastgelegd wordt dat Oekraïne toetreedt tot „geen enkel blok”.

Kerry eiste dat Rusland zijn troepenmacht langs de Oekraïense grens terugtrekt, omdat die „een klimaat van angst en intimidatie schept”.

In een reactie op de voortdurende Russische pressie tot federalisering heeft de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken de regering in Moskou opgeroepen zelf vergelijkbare volksraadplegingen te houden in de (etnische) deelrepublieken in de Russische Federatie. Het federatieve karakter van Rusland is grotendeels fictief.