Walgelijk, overal is walging

Over walging wordt liever niet gesproken, maar iedereen weet wat het is. De maag die plotseling om wil draaien als je door een wolk rioollucht loopt. Als de aanvankelijk vage zoete lucht tijdens de bergwandeling opeens omslaat in een penetrante lijklucht en er na een volgende bocht een gezwollen kalfslijk onderaan een rotswand ligt.

Wat is dat voor emotie? In de psychologie krijgt hij steeds meer aandacht. Naast de vier basisemoties (bang, boos, blij, bedroefd) worden schaamte en schuld steeds belangrijker gevonden als onderliggende, en wellicht behandelbare oorzaak van psychische problemen. Is dat met walging ook zo? Op pagina 4 en 5 van deze bijlage schrijft Ellen de Bruin over het onderzoek daarnaar.

Maar waar hebben we die walging eigenlijk van? Het makkelijkst is het te benoemen als een oerafweer tegen infecties door uitwerpselen, bedorven voedsel en penetratie van lichaamsopeningen. Maar zulke oude emoties, die hebben dieren ook. Angst, agressie.

Wie heeft ooit een koe zien walgen als ze in haar eigen koeienvla is gaan liggen? Honden vinden drollen van soortgenoten interessant. In het bos wentelen ze zich met graagte in de resten van een konijnenlijk.

In huisdieren is walging (met jaloezie) de emotie die het minst gezien wordt door baasjes, vrijwel niet bij cavia’s en nog het meest bij poezen. Is dat echte walging? Mensapen herkennen walging op het gezicht van mensen. Maar walgen ze ook zelf?

Heeft walging dan toch meer met cultuur, met zelfbewustzijn, met aantasting van het ‘ik’ te maken dan we denken? Een verkrachte vrouw die nog lang walgt van haar eigen lichaam. Een anorexiapatiënt die walgt bij het zien van haar eigen lijf in de spiegel.

Het walgen als metafoor neemt ook grootse vormen aan. Wilders walgt als Rutte met een Marokkaans meisje in het Jeugdjournaal verschijnt om haar te verzekeren dat ze het land niet uit hoeft. Veel anderen walgen weer van Wilders. Maar verbazingwekkend genoeg worden de woorden walging, walgelijk en walgen in NRC Handelsblad vanaf 1990 ieder jaar tussen de 100 en 150 keer gebruikt. Geen stijging, geen daling, alleen wat fluctuatie. Het is een nette krant, dat wel, walging speelt zich misschien wat meer af aan de onderkant van het geestelijk leven. Al of niet bewust.

Zeker is dat er puberale fascinatie met walging bestaat. Sommige tv-programma’s drijven erop: het eten van kots, van wormen. Interessant genoeg weer weinig poep. Het is een handige manier om grote emoties op te roepen en kijkers te binden. Walgelijk, eigenlijk.

Als je erop gaat letten is walging overal.

Waarom houdt u eigenlijk niet van bloedworst? Of juist wel?

    • Wim Köhler