Sierlijke slakjes, nog net beschreven voor de bulldozer komt

Foto Thor-Seng Liew

Het is haast een grafschrift voor kleine slakjes. Thor-Seng Liew van het Leidse Naturalis beschreef deze week 31 soorten slakjes uit Zuidoost-Azië in het tijdschrift ZooKeys. De oranjeroze slakjes die hij onderzoekt, leven alleen op geïsoleerde kalkheuvels. Die worden momenteel afgegraven voor de cementproductie. De slakjes meten maar 2 millimeter. Het eerste slachtoffer viel elf jaar geleden. De enige heuvel in Maleisië waarop deze soort leefde, werd toen afgegraven – waarmee Plectostoma sciaphilum uitstierf.

Ook de aanleg van palmolieplantages bedreigt de slakken. Bossen worden ervoor platgebrand, en bovendien zorgen de plantages voor verdroging van het lokale klimaat. In zijn artikel stelt Liew voor om zes slakken de status ‘ernstig bedreigd’ te geven, en drie ‘bedreigd’. Voor het slakje op deze foto valt het nog mee: die krijgt, als het aan Liew ligt, de status ‘kwetsbaar’. Schrale troost: 10 van de 31 soorten zijn niet eerder beschreven.

De slakjes van het geslacht Plectostoma zijn het onderzoeksobject van evolutiehoogleraar Menno Schilthuizen van Naturalis. Hij beschouwt de kalkheuvels als eilanden. Door evolutie ontstaan op elk van die eilanden afwijkende vormen. De Plectostoma-slakjes hebben wonderlijke schelpen, met barokke krullen.

Maar Liew, die studeerde aan de Universiti Malaysia Sabah, ontdekte tijdens veldwerk in 2010 en 2011 dat hun onderzoeksobjecten in een hoog tempo aan het verdwijnen zijn. Zijn uitgebreide artikel (107 pagina’s) levert, soms op de valreep, een systematische beschrijving van alle Plectostoma’s in Thailand, Vietnam, Sumatra en – vooral – het schiereiland van Maleisië. Met een micro-CT-scanner beeldde hij de minuscule schelpen af.

Liew werkt ook aan een beschrijving van de resterende 48 Plectostoma-soorten, die allemaal op Borneo leven.