Probeer Erdogan maar te omzeilen

Erdogan sprak geen woord Chinees, toen hij een week geleden zei de sociale media te willen wegvagen uit zijn land. Maar Chinezen begrepen prima wat hij zei. Ze weten hoe het is om telkens een nieuwe internetrestrictie te moeten ontwijken.

Internetcensuur was al niet onbekend in Turkije. Duizenden sites, illegale downloadsites maar ook sites die kritisch over Atatürk of de Armeense kwestie berichten, worden er geblokkeerd, en het is de regering onlangs makkelijker gemaakt met aangescherpte wetten. Daarmee kan de telecomautoriteit een site blokkeren en hoeft pas achteraf toestemming van de rechter te vragen.

Zo verging het Twitter vorige week. De site werd geblokkeerd op last van premier Erdogan. Hij probeert de onthullingen over hem en de zijnen te stoppen. Op sociale media dook een telefoongesprek op waarin hij met zijn zoon onderhandelt over steekpenningen. Dat komt hem slecht uit, want vandaag beginnen de lokale verkiezingen in Turkije, een belangrijke peiling van de macht van Erdogans AK-partij.

Toen donderdag nieuwe onthullingen over zijn regering op YouTube verschenen, dat Turkije mogelijk van plan was militair in te grijpen in het conflict in buurland Syrië, ging ook de videosite uit de lucht. Natuurlijk omdat YouTube nu de ‘nationale veiligheid’ in gevaar brengt.

Heeft dit zin? Is het wanhopig?

Het komt wanhopig over. Zeker in vergelijking met China, waar de overheid de controle heeft over de hele infrastructuur van internet. In China surf je niet op internet, maar op een soort nationaal intranet. Twitter, Google en Facebook ‘bestaan niet’, net als CNN en Al Jazeera.

Erdogan lijkt wel net zo’n muur om het Turkse internet te willen bouwen, maar het begon met een lullig hekje: de Twitterblokkade bleek kinderlijk eenvoudig te omzeilen. Twitter werd namelijk geblokkeerd op DNS-niveau. Dat werkt zo. Je tikt ‘twitter.com’ in je browser in, en de DNS-server (Domain Name System) van je provider vertaalt dat adres in een ip-nummer. De blokkade zorgt ervoor dat de DNS-server niet het ip-adres van Twitter aan jou geeft, maar stuurt je naar een overheidssite.

Het enige dat je hoeft te doen is in de instellingen van je besturingssysteem een andere, onafhankelijke DNS-server invoeren, die je wel naar het goede adres stuurt. Ontzettend makkelijk, en Turken deden dit massaal. Erdogan liet daarop het ip-adres van Twitter zelf blokkeren.

Telkens wat nieuws proberen

Er zijn geen internationale tenen waar Erdogan niet op is gaan staan. De Europese Unie, mensenrechtenorganisaties, de Verenigde Staten en zelfs de Turkse president Abdullah Gül; iedereen is kwaad. Maar Erdogan heeft daar geen boodschap aan. Hij zet door.

Na YouTube volgden gisteren enkele grote VPN-servers in Turkije, waarmee door een soort ‘tunnel’ via een omleiding versleuteld gesurft kan worden. Zulke ‘virtueel particuliere netwerken’ kennen we in Nederland vooral in grotere bedrijven. Wie vanuit huis werkt kan via VPN contact maken met het netwerk van zijn bedrijf, en zo aan de slag met programma’s en bestanden binnen dat bedrijfsnetwerk.

Als ook de VPN-weg helemaal versperd wordt, blijft er alsnog een mogelijkheid over: Tor. Dat gelaagde netwerk (Tor staat voor ‘The Onion Router’) werkt zelfs in China, dús ook in Turkije.

Rejo Zenger, van de Nederlandse privacyorganisatie Bits of Freedom, legt uit hoe het werkt. „Tor werkt met vrijwilligers, die een zogenoemde ‘tor-node’ op hun computer laten draaien. Wie via Tor het internet op wil, wordt vervolgens door minimaal drie van die computers gestuurd. Allemaal versleuteld, en niet te volgen voor kwaadwillende overheden.” In China moet er net iets meer moeite worden gedaan in de versleuteling, maar ook daar werkt het dan.

Maar vermoeiend is het, zegt Emre Kizilkaya, van de Turkse krant Hürriyet, die kritisch is op Erdogan. „Het is wel mogelijk om de blokkades te omzeilen. Dat gold voor Twitter en nu weer voor YouTube. Maar omdat het steeds moeilijker wordt, hebben steeds minder mensen de kennis om het te doen. En de zin om telkens wat nieuws te proberen.”

Wat nu, Erdogan?

Wat kan Erdogan dan nog? Het enige is: al het internetverkeer dat versleuteld lijkt blokkeren. Dan vallen sites als Twitter en Facebook weg, maar kan ook geen Turk meer e-mailen of internetbankieren. En thuiswerken op de VPN-verbinding van kantoor zit er dan niet meer in, want ook dat is allemaal versleuteld verkeer. Een zeer zware maatregel dus.

Er is, zegt Zenger, een makkelijkere oplossing: toegeven. „Het lijkt erop dat Erdogan probeert te voorkomen dat er misstappen van hem opduiken. Dat is een oneindige race die hij nooit kan winnen. Hij kan beter stoppen met mis stappen.”

    • Peter van der Ploeg