Keith Alexander was liever stilletjes met pensioen gegaan

NSA-baas Keith Alexander gaat volgende week met pensioen // Hij maakte het aftappen groot tijdens zijn negen jaar aan het roer van de Amerikaanse geheime dienst // Zijn opvolger kan niet op dezelfde voet verder

Voor een man die van onzichtbaarheid zijn levenswerk had gemaakt, was NSA-baas Keith Alexander (62) in het laatste jaar van zijn carrière veel in de media. Foto AFP

„Oud-president Carter kan weer beginnen met e-mails sturen. De realiteit is: wij lezen zijn mails niet.” Dat zei Keith Alexander, scheidend directeur van de Amerikaanse geheime dienst NSA, dinsdag tegen Fox News. Alexander reageerde op de uitspraak van Carter, die had gezegd alleen nog maar brieven te sturen. Uit angst dat de NSA zijn mails leest.

Voor een man die van onzichtbaarheid zijn levenswerk had gemaakt, was Keith Alexander (62) in het laatste jaar van zijn carrière veel in de media. Volgende week gaat de NSA-baas met pensioen. Een jaar geleden wist vrijwel niemand van de dienst die hij in acht jaar had uitgebouwd tot een mondiaal opererend hack-imperium. In juni raakten de NSA en daarmee Keith Alexander hun onzichtbaarheidsmantel kwijt door Edward Snowden. Na negen maanden nieuws over haar vergaande surveillance-activiteiten is de NSA nu de bekendste geheime dienst ter wereld.

Volgens The Wall Street Journal bood Alexander meteen na de eerste onthullingen zijn ontslag aan, maar accepteerde Obama dit niet. Alexander moest daarom de vernederingen ondergaan van hoorzittingen in het Congres, van mondiale publieke verontwaardiging en van openlijk regeringsonderzoek. Zijn naam is voorgoed verbonden met het demasqué van de NSA.

Schuld van de media

Volgens Alexander heeft de dienst niets illegaals gedaan. De „medialekken” zouden gezorgd hebben voor een verkeerd begrip bij het publiek. In oktober zei hij tegen The New York Times dat een strenge mediawet daarom noodzakelijk is. Het zal de NSA volgens Alexander jaren kosten om de schade te herstellen die de dienst is toegebracht.

Hij houdt vol dat alles wat de NSA doet in het belang is van de burger: „Wij doen meer om de burgerlijke vrijheden en de privacy van mensen te beschermen dan ze ooit zullen weten”, zei hij tegen de Amerikaanse krant.

Alexander gaat met pensioen op het moment dat duidelijk wordt dat de NSA in elk geval op één terrein niet op de oude voet door kan gaan: zowel de regering als een meerderheid in het Congres vindt dat het lukraak opslaan van telefoongegevens van Amerikanen moet stoppen. Tegen Fox News zei Alexander dat hij dit een goede zaak vond. In oktober was hij hier nog fel tegen. Toen zei hij dat de NSA „liever klappen van het publiek kreeg” dan „een programma opgeven waarna de zaken uitlopen op een aanval op dit land.”

Steeds meer macht

Alexander werd opgeleid aan de militaire academie van West Point, bekwaamde zich in cyber-oorlogvoering en defensiestrategie en commandeerde al snel grote spionage-eenheden. Al in Irak en Afghanistan wilde hij ieder telefoontje, elke e-mail natrekken, vertelde een voormalig collega aan The Washington Post. „In plaats van een naald in een hooiberg te zoeken, was zijn aanpak: laten we de hele hooiberg verzamelen.”

Alexander harkte veel macht naar zich toe. In 2010 werd hij ook directeur van de U.S. Cyber Command, een eenheid die Amerikaanse netwerken moet verdedigen tegen cyberaanvallen. „Daarmee is hij de enige man die een probleem op de agenda kan zetten met zijn inlichtingenafdeling en daarna de oplossing kan promoten met zijn militaire afdeling”, zei een officier tegen The Washington Post.

Hoe nu verder met de NSA?

De opvolger van Alexander is Mike Rogers, hoofd van een cybereenheid van de marine. Opnieuw staat daarmee een militaire inlichtingenman aan het hoofd van de NSA en geen burger, zoals een adviescommissie Obama aanraadde. Rogers heeft veel ervaring met het ontcijferen van versleutelde elektronische boodschappen, maar weinig met de politieke en publieke navigatiekunst die nodig zal zijn om het vertrouwen in de NSA te herstellen.

Dat de telefoongegevens van Amerikanen uiteindelijk niet meer bij de NSA zullen berusten, zoals de regering vrijdag heeft voorgesteld, zien sommigen als een omslag in de politieke koers sinds 2001. Critici wijzen erop dat er niets verandert aan het verzamelen van locatiedata, het inbreken in internetkabels en andere surveillancemethodes van de NSA.

Misschien dat Rogers dus verder kan op de voet van Alexander. Maar er is één groot verschil. Sinds 2001 vond Washington veiligheid altijd belangrijker dan privacy. Deze zekerheid, waar Alexander zowel zijn carrière als de NSA op fundeerde, heeft Rogers niet meer.

    • Maartje Somers