Kalme Noor moet NAVO versterken

De Noorse ex-premier wordt secretaris-generaal van de NAVO. Hij verwierf internationaal respect door zijn optreden na de aanslagen door Anders Breivik.

Het gerucht ging al een kleine week, maar vrijdag maakte de NAVO officieel bekend dat de Noorse oud-premier Jens Stoltenberg in oktober de Deen Fogh Rasmussen opvolgt als secretaris-generaal van de NAVO. Stoltenberg treedt aan in het jaar dat de NAVO zich gesteld ziet voor de grootste diplomatieke uitdaging in jaren: de Oekraïne-crisis en de verhouding tot Rusland.

In een reactie vrijdag noemde Stoltenberg de Oekraïne-crisis „een hardhandige herinnering aan het belang van de NAVO”. De ex-premier benadrukte dat „de NAVO het met geweld veranderen van grenzen binnen Europa niet accepteert”.

De Amerikaanse regering liet vrijdag in een felicitatie weten Stoltenberg te beschouwen als „een bewezen leider die zijn trouw aan het transatlantische bondgenootschap meermalen heeft bewezen”.

Stoltenberg was twee keer premier van Noorwegen, van 2000 tot 2001 en tussen 2005 en 2013. Hij oogstte internationaal respect met zijn waardige houding na de aanslagen door Anders Breivik in Oslo en op het eiland Utøya op 22 juli 2011, waarbij 77 mensen gedood werden, vooral jonge sociaal-democraten uit Stoltenbergs eigen partij. Twee dagen later formuleerde Stoltenberg bij een herdenking het Noorse antwoord op de moordpartij: „Meer democratie, meer openheid en meer menselijkheid.”

Na een vernietigend rapport van een onderzoekscommissie over het falen van de autoriteiten rond de aanslagen, stond Stoltenbergs premierschap in Noorwegen ter discussie, maar hij kon uiteindelijk aanblijven.

Jens Stoltenberg (1959) komt uit een politiek nest: zijn vader was twee keer minister, zijn moeder staatssecretaris. Ook hun zoon klom snel op in de Noorse Arbeiderspartij en werd al jong minister. Tijdens de acht jaar van zijn premierschap bouwde hij de verzorgingsstaat uit. De manier waarop Noorwegen omging met inkomsten uit olie en gas oogstte internationaal veel lof. Maar bij de verkiezingen van 2013 kozen de Noren voor de conservatieven en de Vooruitgangspartij, die een strenger immigratiebeleid voorstaan. Een campagnestunt waarbij Stoltenberg een dag als taxi-chauffeur fungeerde om in gesprek te komen met daarvoor geselecteerde gewone Noren mocht niet baten, hij verloor de verkiezingen.

Dat Stoltenberg premier is geweest, zal hem van pas komen bij de omgang met regeringsleiders. Dat hij uit Noorwegen komt, is ook in zijn voordeel. Het land is dunbevolkt, maar strategisch gelegen en het komt zijn internationale verplichtingen altijd stipt na. Dat is niet onbelangrijk voor de nieuwe NAVO-chef die bij de lidstaten zal moeten aandringen op hogere uitgaven voor defensie.

Hierop werd Europa afgelopen week nog nadrukkelijk gewezen door de Amerikaanse president Obama, die in Brussel zei het zorgelijk te vinden dat NAVO-partners „de uitgaven voor defensie verlagen. Oekraïne herinnert ons eraan dat vrijheid niet gratis is. (...) Iedereen moet bijdragen.”

Een andere kwestie waar Stoltenberg mee te maken krijgt is de afronding van de missie in Afghanistan later dit jaar. Ook wordt van Stoltenberg een duidelijke visie op de toekomst van de NAVO verwacht. De organisatie bestaat dit jaar 65 jaar.

De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans noemde Stoltenberg vrijdag in een reactie „een bruggenbouwer, atlanticus en een man, zoals bleek na de laffe daad van Breivik, die in een crisis het hoofd koel weet te houden”.

    • Juurd Eijsvoogel
    • Maartje Somers