Een fusie tussen ProRail en NS zal er nooit komen

Verkeersminister Camiel Eurlings wilde er niet aan. Zijn opvolger Melanie Schultz ook niet. En gisteren had staatssecretaris Wilma Mansveld (Infrastructuur, PvdA) dezelfde boodschap: de Nederlandse Spoorwegen en spoorbeheerder ProRail hoeven niet te fuseren. Nu niet, nooit niet. Mansveld, tijdens de presentatie van haar toekomstvisie op het spoor: „We gaan niks aan de ordening van het spoor doen. Dat lost de problemen niet op. Dit is het einde van de discussie.”

1 Wat is er aan de hand?

Bij de verzelfstandiging van de spoorwegen in de jaren negentig werden vervoerder NS en ProRail – verantwoordelijk voor het spoor en de wissels – van elkaar gescheiden. Dat zorgde voor problemen omdat beide partijen hun eigen belangen hebben. Zo wil ProRail onderhoud graag overdag uitvoeren (lagere kosten), NS wil dat liever ’s nachts (minder reizigers). ProRail wil minder wissels (kleinere kans op verstoringen), NS meer (betere mogelijkheden treinen om te leiden). En als ergens geluidsoverlast is, kunnen de wielen van treinen worden aangepast (kosten NS) of geluidsschermen gebouwd (kosten ProRail). Deze tegenstrijdige belangen vragen om bereidheid over de eigen belangen heen te stappen. Dat gebeurt niet. Bij spoorproblemen in het verleden wezen de partijen vooral naar elkaar.

2 Wat is de oplossing?

Fuseren, is een vaak gehoorde oplossing. Zo adviseerde een commissie van de Eerste Kamer in 2011 dat de splitsing tussen NS en ProRail moet worden „heroverwogen”. Ook de SP in de Tweede Kamer en FNV Bondgenoten willen dat. Begin dit jaar kwam kabinetsadviseur Jaap Bierman met een advies aan Mansveld waarin een fusie niet stond vermeld, omdat dat niet mocht van zijn opdrachtgevers (NS en ProRail). Maar informeel liet Bierman aan Mansveld weten voor een fusie te zijn, omdat beide bedrijven zeer verweven zijn.

3 Snel doen dus?

Er zijn twee grote problemen. Ten eerste is ProRail een onafhankelijke partij die de capaciteit op het spoor verdeelt. Dat is goed voor goederenvervoerders en regionale vervoerders als Arriva en Veolia. NS wordt nu niet voorgetrokken. Samenvoegen van ProRail en NS zou dat kunnen veranderen. Daarnaast zorgt een nieuwe ‘structuurdiscussie’ voor veel onrust bij beide bedrijven. Alle energie gaat jarenlang in de eigen organisatie zitten in plaats van in de reiziger. NS-topman Timo Huges zei gisteren: „We gaan nu de problemen oplossen, dan is een discussie over de ordening van de sector niet meer relevant.”

4 Wat moet er dan gebeuren?

Meer samenwerking tussen NS en ProRail, een betere sturing vanuit het Rijk, en hogere eisen stellen aan beide bedrijven, zei Mansveld gisteren. NS en ProRail gaan zich meer op spoortrajecten richten waar zich de grootste problemen voordoen. De prestaties, met name in de spits en in de Randstad, moeten beter. Reizigers krijgen meer invloed op het beleid van NS, nog onduidelijk is hoe. Treinen moeten ook schoner worden. Een mooie boodschap, vond Arriën Kruyt, directeur van reizigersvereniging Rover: „Maar in het verleden is ook al eindeloos gepraat, er zijn al jaren allerlei overleggen. Eerst maar eens afwachten.”