‘Zwanger? Nu moet je ook al op water letten’

Dat stond op 26 mei in nrc.next.

De aanleiding

Zwanger zijn is afzien, schrijft het AD. Er is al een hele lijst met allerlei voedsel dat zwangeren wordt afgeraden om te eten, zoals te veel vette vis en koffie. En nu zou je zelfs water uit de kraan beter kunnen vermijden. Althans: als het water uit loden leidingen komt. Zwangere vrouwen in een oude woonwijk waar de waterleidingen nog van lood zijn, doen er volgens de Gezondheidsraad goed aan enkel fleswater te drinken. Want lood kan leiden tot een lichte daling van het IQ.

Waar is het op gebaseerd?

Het AD schrijft de conclusies toe aan een advies van de Gezondheidsraad. Ook NRC Handelsblad maakte een bericht (19 maart) op basis van die bron. De strekking: de overheid moet meer doen om zwangere vrouwen te beschermen tegen de risico’s van chemische stoffen. In het advies van de Gezondheidsraad staat dat een commissie onderzoekt hoe duidelijk de aanwijzingen zijn dat prenatale blootstelling aan bepaalde stoffen tot gezondheidsschade leidt. De raad doet niet zelf onderzoek, maar baseert zich op bestaande onderzoeken.

En, klopt het?

Eerst ter geruststelling: de Gezondheidsraad constateert dat de blootstelling aan probleemstoffen (denk aan lood, organofosfaten en DDT) al jaren aan het dalen is.

Tweede geruststelling: de instanties die zwangeren adviseren over voedsel, zoals het Voedingscentrum en de beroepsgroep van verloskundigen, zien geen aanleiding om hun lijst uit te breiden naar aanleiding van dit onderzoek. Een glas kraanwater mag je gewoon drinken.

En toch is wat de Gezondheidsraad schrijft ook waar: er zijn vanuit de toxicologie, farmacologie en epidemiologie duidelijke bewijzen dat juist in de prenatale fase sprake is van een verhoogde gevoeligheid voor blootstelling aan stoffen. En er kan gezondheidsschade optreden, zoals aan het immuunsysteem en het zenuwstelsel van het ongeboren kind. Van lood is inderdaad aangetoond dat het mogelijk zorgt voor een lichte daling van het IQ.

Je zou de stelling dat zwangeren moeten oppassen met water uit loden leidingen dus heel simpel kunnen beoordelen als waar. Wat in het AD staat, is „niet onjuist”, zegt ook de Gezondheidsraad zelf.

De moeilijkheid zit ’m in het woordgebruik. Als een product een gevaar met zich meedraagt, betekent dat niet automatisch een risico voor de gezondheid. Neem bijvoorbeeld gorilla Bokito, vertelt Stephan Peters, specialist voedselveiligheid bij het Voedingscentrum. Bokito spreekt meer tot de verbeelding dan een moeilijke stof als methylkwik (in vette vis). Bokito is gevaarlijk, zowel helemaal opgesloten achter glas als rondrennend in het restaurant van de dierentuin. „Maar omdat hij achter glas zit, is de blootstelling nul en is dus het risico nul. Dat proberen we ook met stoffen te doen: de blootstelling eraan aanvaardbaar maken, zodat er geen risico is.”

Mocht er bij het eten van een bepaald product wel een risico zijn, dan adviseert het Voedingscentrum er voorzichtig mee te zijn. Let wel: het risico is verwaarloosbaar als de káns op gevaar minder dan 1 op een miljoen is (dat wil zeggen: als een miljoen mensen iets eten of drinken, dan is er één die daar schade van kan ondervinden). Is de kans op gevaar 2 op een miljoen, dan geeft de instantie al een waarschuwing. Peters: „Het is ons beleid, maar ik vind de adviezen erg scherp.”

De andere moeilijkheid is dat de positieve effecten die bepaalde producten op de gezondheid hebben vele malen zwaarder wegen dan de negatieve. Denk aan vette vis. Eet vooral vette vis, zoals haring en zalm, de vetzuren zijn belangrijk voor de ontwikkeling van de hersenen en het gezichtsvermogen bij ongeboren baby’s. Maar liever niet vaker dan twee keer per week, omdat je dan misschien te veel methylkwik binnen krijgt – en dat kan weer gevolgen hebben voor de ontwikkeling van cognitieve, motorische en visuele functies. Deskundige Peters: „Je lichaam is wel wat gewend. Als je gewoon gezond en gevarieerd eet, heb je de risico’s wel ingedekt. Dan word je echt niet verontreinigd door lood in een glas water. Laat je niet gek maken.”

En dan nog even specifiek over het artikel in het AD, waarin ingezoomd wordt op de mogelijke gevaren van loden leidingen: die komen nauwelijks meer voor in Nederland. Vitens, het grootste waterleidingbedrijf, zegt alle loden leidingen (tot aan de watermeter) al vervangen te hebben. Ook de Vereniging Eigen Huis zegt dat ze nauwelijks meer bestaan. Enkel nog in een fonteintje in de wc wellicht.

Conclusie

Het AD schreef deze week dat zwangeren moeten oppassen met het drinken van water uit loden leidingen, omdat er een kans bestaat dat het kind een lager IQ krijgt. Er zijn nauwelijks loden leidingen meer in Nederland. Bovendien is de moeilijkheid dat instanties zoals de Gezondheidsraad en het Voedingscentrum alle risico’s willen uitbannen en bij een hele kleine kans op mogelijk gevaar een waarschuwing geven. Dat je als zwangere een kind krijgt met een lager IQ door het drinken van kraanwater, beschouwen we daarom als grotendeels onwaar.