‘Rusland was verantwoordelijk voor het uitbreken van WO I’

Niet de Duitsers hebben het gedaan, maar de Russen. Honderd jaar na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog lijkt onder historici nieuwe consensus te ontstaan over welk land de meeste verantwoordelijkheid droeg voor de Urkatastrophe. Steeds meer historici wijzen naar Rusland.

Vorig jaar baarde de Australische historicus Christopher Clark opzien met Sleepwalkers. How Europe Went to War. Hierin ondergraaft Clark veel van de Duitse schuld aan het uitbreken van WO I. Toch wil hij niet Rusland als hoofdschuldige aanwijzen. „In Sleepwalkers gaat het me niet om de schuldvraag”, zegt Clark vandaag in een interview in de Eerste Wereldoorlog Special van NRC Handelsblad. „Maar als je de blame game wilt spelen, heeft ieder betrokken land wel een smoking gun.’

Twee andere historici, de Amerikaan Sean McMeekin en de Duitser Herfried Münkler, wijzen wel ondubbelzinnig Rusland aan als hoofdverantwoordelijke voor WO I. In Der Grosse Krieg, net als Sleepwalkers een bestseller in Duitsland, concludeert Münkler dat de sleutel tot de oorlog in de Russische hoofdstad lag. Als de tsaar niet had besloten tot mobilisatie, was de oorlog tussen Oostenrijk en Servië niet uitgegroeid tot een Europees conflict, schrijft hij.

Sean McMeekin trekt in July 1914. Countdown to War dezelfde conclusie. „De beslissing tot een Europese oorlog werd genomen door Rusland in de nacht van 29 juli 1914 toen tsaar Nicolaas II, op unaniem advies van zijn raadgevers, het bevel tot Algemene Mobilisatie tekende”, schrijft hij. En, zo voegt hij toe: de tsaar wist drommels goed dat mobilisatie oorlog betekende.

    • Bernard Hulsman