Obama: Europe, get your act together

Obama was hard voor Europa tijdens zijn toespraak in Brussel // „Oekraïne herinnert ons eraan dat vrijheid niet gratis is”, zei hij // De EU-landen moeten stoppen met bezuinigen op defensie

Europa word wakker, het gevaar is hard en het is om de hoek!

Dat was de boodschap van de Amerikaanse president Obama afgelopen woensdag in Brussel in een toespraak ten overstaan van Europese leiders als Barroso en Van Rompuy.

In de confrontatie met het Rusland van Poetin, veroorzaakt door de Russische annexatie van de Oekraïense Krim, staan Amerikanen en Europeanen zij aan zij. „Dat was het bemoedigende deel van Obama’s toespraak”, zegt Jan Techau, directeur van de invloedrijke Brusselse denktank Carnegie Europe. „Maar tegelijk wees Obama erop dat Europa’s huidige defensiebeleid geen levensvatbaarheid meer heeft.”

De meeste Brusselse EU- en NAVO-diplomaten zijn het erover eens: Obama én Poetin drukken Europa met de neus op de feiten. Poetin door te profiteren van een Europa waar hij in militair opzicht niets van hoeft te vrezen.

Obama door het ‘verwende Europese continent’ erop te wijzen dat het niet langer mag rekenen op een Amerikaans vangnet dat gegarandeerd strak gespannen staat. Tenzij, hoort daar dan bij. „Tenzij Europa bereid is om meer bij te dragen aan de NAVO-capaciteit”, zegt Techau.

Maar daar zit het probleem. Sinds 2008 zijn in 18 van de 28 EU-landen de defensie-uitgaven gedaald met meer dan 10 procent. De VS, die nu nog driekwart van het NAVO-budget voor hun rekening nemen, eisen een eerlijkere verdeling van de lasten.

Van iedere NAVO-bondgenoot wordt verwacht dat het minstens 2 procent van het bruto binnenlands product reserveert voor defensie-uitgaven. De VS zitten daar met 4,5 procent ruim boven. „Maar van de Europese landen voldoen alleen het Verenigd Koninkrijk en Griekenland aan die 2-procentnorm”, zegt een diplomaat op het Brusselse NAVO-hoofdkwartier. „Polen en Estland komen in de buurt. Maar in de andere landen is door de economische crisis de laatste jaren enorm gesneden in defensie.”

Europese prietpraat

De bodem van onze defensiebezuinigingen is bereikt, zei minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans (PvdA) deze week. Maar hij vindt het „ontijdig” om nu al te praten over verhoging van de uitgaven. „Eerst kijken hoe we het potentieel van meer Europese defensiesamenwerking kunnen benutten”, aldus Timmermans.

Obama vindt dat maar „postmoderne prietpraat die zijn beste tijd heeft gehad”, zegt Techau.

Op de EU-defensietop in december werd gesproken over schaalvoordelen op defensiegebied. Waarom hebben de Amerikanen één parachuteopleiding, en wij in Europa 28 verschillende? Dat kan goedkoper, door meer samen te werken, was de uitkomst van de top die slechts resulteerde in beloftes en intenties.

„Het gevoel van urgentie om dingen te veranderen is er bij de regeringsleiders wel, maar ze krijgen het thuis niet verkocht”, zegt een EU-defensie-expert die werkt in het team van EU’s hoge buitenlandvertegenwoordiger Catherine Ashton. „Voor de meeste Europeanen is de dreiging rond Oekraïne een ver-van-hun-bedshow.” In het beste geval, zegt hij, hopen de Europeanen dat de Krim snel als ‘bevroren conflict’ wordt afgevoerd van de agenda.

Alleen in de NAVO-landen in Oost-Europa, waar de herinnering aan Sovjet-tanks nog springlevend is, wordt gesproken over een hoger defensiebudget, zegt een NAVO-diplomaat.

Ook in Zweden – wel EU-lid, maar geen NAVO-lid – is Obama’s wake up call hard aangekomen. De Zweden kunnen niet rekenen op NAVO’s artikel 5 dat erin voorziet dat een NAVO-land dat wordt aangevallen op automatische steun van de bondgenoten kan rekenen.

Tijdens de Koude Oorlog had Zweden nog 400 gevechtsvliegtuigen en één miljoen manschappen. Daarvan zijn nu 100 vliegtuigen en 20.000 militairen over. „We kunnen het land één week verdedigen tegen een vijandig leger, maar daarna is het gedaan”, zegt een Zweedse legerstafchef .

„Logisch dat juist in Zweden, dat zich zónder dat artikel 5 niet veilig waant, het debat nu oplaait”, zegt Carnegie’s directeur Jan Techau. „Nu nog hopen dat héél Europa Obama’s boodschap serieus neemt: get your act together!

    • Tijn Sadée