Het voelt alsof premier Erdogan een familielid is

Bidden en werken is het devies in het hart van Anatolië. Erdogan bracht er stabiliteit en voorspoed. Maar een machtsstrijd bedreigt dit nu.

Het is ’s avonds stil in de studentenwijk van Kayseri, een stad in het hart van Turkije met vier universiteiten. Jongens en meisjes die in de flats van de campus wonen, moeten om zeven uur binnen zijn. Voor het gezamenlijk gebed en om te kunnen studeren. Wie te laat is, moet zich bij de directeur van het gebouw melden. Rondom de meidenflats staat een muur. Om tien uur ’s avonds zijn de meeste lichten uit en de straten leeg.

In Kayseri kom je niet om te feesten, maar om te leren en om geld te verdienen. Buitenlandse zakenmensen hangen ’s avonds verveeld boven halve liters bier in de bar van het Hilton hotel, een van de weinige plekken waar alcohol wordt geschonken.

Kayseri is de stad van machtige conservatieve ondernemersfamilies, zoals de Sabanci en de Boydaks. Ze begonnen klein, met onder meer de productie van meubels, en hebben nu tientallen bedrijven en duizenden werknemers in onder meer de chemie, staal en financiële dienstverlening. De afgelopen tien jaar is het inwonertal van Kayseri dankzij de economische groei en werkgelegenheid verdubbeld naar 1,3 miljoen.

De bloei van deze holdings en van Kayseri valt grotendeels samen met die van de AK Partij van Recep Tayyip Erdogan, sinds 2003 premier van Turkije. Hier in het hart van Anatolië is de steun voor AKP het grootst. Het recept is simpel: hard werken, studeren en bidden. En elkaar wat gunnen.

Lege perszaal

Lokale media in Kayseri doen trouw mee in het informele verbond met de autoriteiten. De belangrijkste oppositiekandidaat voor de lokale verkiezingen zondag, Mustafa Özsoy van de ultranationalistische partij MHP, klaagt in zijn kantoor dat hij al vijf maanden geen interview heeft kunnen geven. Op zijn persconferenties komt niemand af, dienstbevel van de president van de lokale journalisten- en uitgeversvereniging. Gefrustreerd sleept hij een pak papieren in zijn aktetas mee, waarmee hij zegt te kunnen bewijzen hoe corrupt het stadsbestuur is. Geen interesse.

Toen afgelopen mei en juni in Istanbul grote demonstraties tegen de regering werden gehouden, was in Kayseri amper iets van de onrust te merken. De enkeling die de straat op durfde te gaan, heeft gelijk een aanklacht wegens ordeverstoring aan zijn broek gekregen. Er worden in Kayseri 162 mensen voor vervolgd.

Behalve de grootste werkgever van Kayseri is de familie Boydak ook een van de bekendste volgers van de invloedrijke islamprediker Fethullah Gülen, de grote tegenstander van premier Erdogan. Volgens Erdogan is Gülen erop uit de macht in het land over te nemen. De zogenoemde Gülenisten zouden achter een stroom van geheime, voor kringen rond Erdogan belastende bandopnames zitten die de afgelopen maanden naar buiten is gebracht. Als reactie daarop worden overheid en partij nu gezuiverd van Gülenisten. Ook de boekhouding van Boydak is doorgevlooid, de holding kreeg een miljoenenboete .

Heksenjacht

De heksenjacht op Gülenisten ligt gevoelig in Kayseri. Het is alsof de toverformule van de ‘Anatolische Tijger’ Kayseri plots is uitgewerkt. Iedereen past op zijn woorden, want openlijk voor Gülen opkomen kan in het huidige klimaat nadelig uitpakken. Het is veiliger om hard voor Erdogan te juichen, die vandaag zijn campagne in Kayseri afsluit met een grote bijeenkomst.

„Ik hoop dat het lukt hem te zien”, verzucht Rukiye Yuksel (22). De studente industrieel ontwerpen zit met drie klasgenoten en vriendinnen achter hun laptops in de mensa van de nieuwe Meliksah Universiteit aan de rand van Kayseri. Yuksel draagt een opvallende zeegroene hoofddoek en bijpassende tuniek met gouden sieraden. Zondag stemt ze AKP, zegt ze zonder twijfel. „Het voelt alsof premier Erdogan een familielid is.”

Ze praat over de premier als een gehoorzame, liefhebbende dochter over haar vader. Misschien lijken sommige beslissingen in eerste instantie vreemd en ondemocratisch, geeft ze toe. Zoals het besluit Twitter te blokkeren. Maar, zegt ze, „wat de premier ook doet, zelfs al lijkt het een beetje verkeerd, is goed voor het land. Er staan ook allerlei domme leugens op Twitter, over sterren die dood zijn en dat vervolgens niet blijken te zijn.”

De harde kern van de achterban van de AK Partij kiest ervoor de premier te geloven. De verering voor hem heeft trekken van een persoonlijkheidscultus. Erdogan wordt behandeld als een popster. Als hij tijdens campagnebijeenkomsten op het podium staat, gooien fans briefjes en sjaaltjes. Vanuit het publiek worden ingelijste koranverzen naar voren gedragen.

Hoewel het zondag om lokale verkiezingen gaat, heeft de premier ze bestempeld tot een steunbetuiging aan hem. In heel Turkije rijden busjes met luidsprekers waaruit het lied ‘Recep Tayyip Erdogan’ dreunt, geschreven en gezongen door Ugur Isilak, een zanger met een indrukwekkende zwarte snor en fluwelen jasje. Het refrein is de naam van de premier. De coupletten hebben zinnen als: ‘Onze leider voor altijd, die altijd zijn beloften houdt.’

„Ik heb het geschreven uit liefde voor onze leider”, zegt Isilak op het podium tijdens de verkiezingsrally in Istanbul. „Ik word daar als artiest om aangevallen. Maar weet je hoe een artiest pas echt zijn reputatie besmeurt? Als je op Taksim met de politie gaat vechten. Het enige wat ik heb misdaan, is me verbinden aan een man die lief heeft.”

Hij verwijst naar de grootschalige protesten afgelopen jaar aan het begin van de zomer op het grote plein in Istanbul. De politie gebruikte geweld om die uiteen te slaan. Volgens Erdogan gingen de demonstranten onder meer met schoenen aan en na gebruik van alcohol moskeeën binnen. Leugens, maar zijn aanhang huiverde en steunde zijn harde optreden.

Erdogan heeft boven alles gezorgd voor rust en orde. Turken waren de instabiele coalitieregeringen van de jaren negentig zat. De eenpartijregeringen bleken een weldaad voor de stabiliteit van de Turkse lira en daarmee voor de economie.

„Je kunt veel over de AKP zeggen, maar je moet ze nageven dat ze een aantal dingen goed heeft gedaan, zegt Safak Civici, eigenaresse van meubelbedrijf Sefes met zestig werknemers. Ze is geboren in Stuttgart en woont sinds 1992 in Kayseri. In die tijd heeft ze de stad radicaal zien groeien en veranderen.

Onder de AKP is de gezondheidszorg sterk verbeterd en bureaucratie verminderd, somt Civici op, hoewel ze geen aanhanger van de partij is. Bij ziekenhuizen en sommige overheidsdiensten kunnen online afspraken worden gemaakt. „Als ik exporteer, krijg ik de btw binnen een maand terug.”

Turkije is een stuk beter op orde dan toen AKP in 2003 aan de macht kwam, en daarvoor krijgt Erdogan van Turken veel krediet. Dat zijn partij bij de komende verkiezingen waarschijnlijk toch moet inleveren, komt door de onrust binnen de partij.

Een groot deel van de privéscholen in Kayseri gelden als ‘Gülen-scholen’. Op dinsdagavonden komen tal van groepjes samen om in aanwezigheid van een Gülen-geestelijke over het leven te praten, een prima manier om te netwerken in een conservatief bolwerk als Kayseri.

Dat ging prima, tot het conflict op nationaal niveau losbarstte. De zuivering binnen de partij kunnen ze hier missen als kiespijn. Dat leidt alleen maar af van het zakendoen.