Verplaats je in man, vrouw, kat of Hell’s Angel

Overal heen en alles beleven, gewoon thuis. Facebook ziet in virtual reality een nieuw sociaal medium. En telt er 2 miljard dollar voor neer.

Er is geen techniek die al zo lang bestaat en nog steeds zo slecht is als virtual reality. Er wordt al sinds de jaren zeventig over gefantaseerd en sinds de jaren tachtig aan gewerkt, maar behalve blokkerige vluchtsimulators zijn we weinig verder gekomen.

Tot vorig jaar, toen het Amerikaanse bedrijfje Oculus VR met een eerste testversie van de ‘Rift’ kwam. Een simpel zwart doosje voor over je ogen waarmee je in elke denkbare wereld kan rondlopen, betaalbaar voor iedereen. Precies wat de gamewereld nodig heeft, en die reageerde meer dan enthousiast. Maar het stopt niet bij spelletjes, bleek dinsdagavond, toen Facebook 2 miljard dollar (1,4 miljard euro) voor Oculus neertelde.

Oculus, geleid door de 21-jarige Amerikaan Palmer Luckey, dacht bescheiden te beginnen. Met crowdfunding haalde het 2,4 miljoen dollar binnen, tien keer meer dan waarop Luckey had gegokt. Oculus kreeg steun van grote game-uitgevers en de gamecommunity reageerde enthousiast op de prototypes van de bril, die volgend jaar op de consumentmarkt moet verschijnen.

Het werd duidelijk dat Oculus een serieuze overnamekandidaat werd voor grote spelers als Microsoft en game-uitgever Valve. Maar Facebook stond bij niemand op het lijstje. Facebook-baas Mark Zuckerberg koopt doorgaans bedrijven die hij eng vindt, zodat ze hem niet meer kunnen bedreigen. Neem Instagram, (1 miljard dollar, 2012), of WhatsApp (19 miljard dollar, vorige maand).

Tot dinsdag was Oculus alleen een veelbelovend apparaat voor games, geen sociaal medium. Maar Zuckerberg ziet dat anders, en hij wil vooraan staan. „Als Facebook nu inderdaad eigenaar is geworden van het platform van de toekomst”, schrijft de Financial Times, „kon twee miljard dollar – waarvan meer dan driekwart in aandelen – weleens een koopje zijn.”

Virtuele geslachtswisseling

Zuckerberg gokt op die toekomst, en is ongetwijfeld niet bang gemaakt door een lichte koersdaling van 2,3 procent op de Dow Jones gisteren, na de bekendmaking van de aankoop. Op Facebook schreef hij: „Door je echt aanwezig te voelen kun je onbegrensde ruimten en ervaringen met elkaar delen. Stel je voor dat je niet alleen maar momenten met je vrienden online deelt, maar hele ervaringen en avonturen.” In plaats van een foto van je aankomst op de top van een berg, neem je het met een Rift op en laat je je Facebook-vrienden een stukje meeklimmen. Bij een voetbalwedstrijd zit je straks gewoon vooraan, vanuit je luie stoel. Je kan in een virtuele bioscoop een film kijken, of in een virtuele vergaderzaal overleggen, in gezelschap van vrienden of collega’s acht tijdzones verderop.

Virtual reality is straks geen techniek meer om in je eentje gebruik van te maken. Zo dook twee maanden geleden een filmpje op waarin een man en een vrouw van geslacht wisselden, zij hadden Oculus Rifts op die elkaars perspectief doorgeven. Hij ziet wat zij ziet, en andersom. Door af te spreken welke bewegingen en aanrakingen ze doen, kunnen ze zich volledig in elkaar verplaatsen. De man kijkt in een spiegel, met de handen op zijn behaarde borstkas. Wat hij ziet: hij houdt twee vrouwenborsten vast. De vrouw heeft tegelijkertijd haar borsten vast, maar ziet ‘haar’ mannelijke vingers tussen plukjes borsthaar. Ze zien elkaar, voelen zichzelf, maar hun perspectief is totaal omgekeerd.

Dat klinkt misschien als een pornografisch snufje en – make no mistake – ook dát is met de technologie van Rift geen onlogische gedachte. Maar idealisten onder ons zullen aanvoeren dat deze technologie ons in staat stelt ons écht in een ander te verplaatsen. Loop als man rond als vrouw. Als gediscrimineerde minderheid, een kat, of als Hell’s Angel.

Kritische reacties verdedigen

Terug naar Facebook. Want was dat niet het Evil Empire? Zuckerberg niet Satan zelf? Een deel van de technologiewereld staat op zijn achterste benen. „Facebook creeps me out”, twitterde Markus Persson, de ontwikkelaar van succesgame Minecraft. Hij was in gesprek met Oculus om zijn blokkenspel naar virtual reality te brengen, maar trekt zich terug. Ontwikkelaars als Persson zijn bang dat ze de vrijheid om te maken wat ze willen kwijtraken, waar juist Oculus nu zo’n voorstander van is.

Ook de ‘crowd’ is nijdig. Via Kickstarter haalde Oculus 2,4 miljoen dollar binnen aan donaties van 9,522 mensen. Ze kregen, afhankelijk van hun donatie, een dankbriefje tot een prototype van de Rift. De donateurs – want investeren via crowdfundingsite Kickstarter mag niet – voelen zich verraden door Palmer Luckey: zij hielpen hem op weg, hij vult nu zijn zakken.

En dan is er natuurlijk de privacy. Facebook heeft onze babyfoto’s al en weet misschien wel wat we elkaar appen. Wellicht komt Facebook met de Rift ook neuzen in onze gesprekken, vergaderingen en de omgevingen die we met elkaar creëren.

Luckey lijkt nu alleen maar bezig de kritische reacties op zijn ‘sell out’ aan Facebook te verdedigen. Tja, zegt Luckey op de sociale nieuwssite Reddit, „ik zou er in eerste instantie ook zo over denken.” Maar de acquisitie geeft hen juist meer controle over de toekomst, in plaats van minder, zegt hij. De vraag is of dat zo blijft.

En er zijn meer vragen. De Rift, bijvoorbeeld, is nog niet te koop. Zuckerberg steekt 2 miljard dollar in een verwachting, in hoop. Volgens Facebook kan het nog wel tien jaar duren voordat virtual reality ver genoeg ontwikkeld is om het massaal aan consumenten te verkopen. Dat is positief: de gamewereld staat nu al op z’n kop vanwege de mogelijkheden van de ontwikkelaarsversie van de Rift. Dat schept verwachtingen voor hoe ver de techniek over tien jaar kan zijn, met de diepe zakken van Mark Zuckerberg om onderdelen, software en de beste mensen mee te kopen.

    • Peter van der Ploeg
    • Niels `t Hooft