Opstand in het veen

In Emmen staan dorpelingen tegenover stedelingen. Wakker Emmen won de verkiezingen. Een parttime taxichauffeur leidt de collegeonderhandelingen.

Toeterend doorkruist een plezierbootje het Drentse veenlandschap waar Vincent van Gogh ooit zijn carrière begon. Aan de dorpsvaart in Nieuw-Amsterdam, net voorbij een rij dichtgetimmerde panden, wappert hun trofee. Wakker Emmen, staat op het levensgrote doek dat is bevestigd aan een woonhuis: ‘Kies voor verandering’.

Ons neefje van vijftien kwam ermee aanzetten, vertelt Jans van der Weide achter een boterham met aardbeienjam. „Wes is vijftien”, zegt Annie van der Weide, terwijl ze er sinas bij inschenkt. Hij draagt een pak, „net een burgemeester”. Jans: „Wes wil de politiek in. En als Wakker Emmen waarmaakt wat ze beloven, lukt hem dat ook als-ie 18 is.”

De lokale klap na de raadsverkiezingen kwam hard aan in Emmen. Wakker Emmen werd met overmacht de grootste, ten koste van PvdA, CDA en VVD die het in het dagelijks bestuur voor het zeggen hadden. De lokale protestpartij, sinds 2010 in de raad, is nu met vijftien zetels een van de grotere raadsfracties in Nederland. Vanavond komt de nieuwe raad voor het eerst bijeen.

Ruim eenderde van de kiezers koos voor Wakker Emmen. In buitendorpen zoals Emmer-Compascuum, Nieuw-Weerdinge, Klazienaveen, Veenoord en Nieuw-Amsterdam soms meer dan de helft. Hoe komt dat? Waarom deden ze dat? En wat betekent deze aardverschuiving voor de toekomst van de grootste gemeente van Drenthe met 108.000 inwoners in 14 kernen verspreid over liefst 35.000 hectare – het ‘Los Angeles van het noorden’, zeggen sommige bewoners.

Buitengesloten

Jans en Annie van der Weide – „nee we zijn geen familie van de lijsttrekker” – stemden al jaren niet meer. Maar hun oppasneefje, actief bij de jongerenafdeling van Wakker Emmen, overtuigde hen dit keer wel te gaan. Anders gaat hun stem naar de gevestigde partijen, waarschuwde hij, en dat wilden de stukadoor en zijn vrouw per se niet. Die doen te weinig tegen de bevolkingskrimp, armoede en leegstand in Nieuw-Amsterdam. Die laten de ooit zo trotse zuidzijde van de vaart waar het dorpsleven zich afspeelt, stilletjes verpauperen.

Kijk naar de buurpanden. Twee jaar geleden, vertelt Annie van der Weide, zaten daar nog een bloemenwinkel, een slager, drogisterij Schlecker, en een shoarmazaak. Nu is alleen de kledingwinkel nog open, buiten aan een rek hangen tijdloze herenbroeken voor 29,95. De rest staat leeg, ramen zijn ingegooid, panden dichtgetimmerd. Jans: „Er is geen geld om het op te knappen. Nee, Emmen stopt dat liever in een nieuw dierenpark, parkeergarages en geldverslindende centrumprojecten” ,,Annie: „De dorpen worden vergeten. Zelfs slopen is te duur.”

Annie en Jans vertellen een verhaal dat je overal in de buitendorpen hoort. In de kassen van Erica, op straat in oliedorp Schoonebeek, van landbouwers in Nieuw-Weerdinge. „Wij zijn vergeten”, klinkt het. Ze, dat zijn de gevestigde partijen, „ze hebben ons buitengesloten”. En dat maakt de bewoners strijdbaar en boos. Zo boos dat PvdA’ers op campagne op de zaterdagmarkt in Emmer-Compascuum werden uitgejouwd en weggehoond, vertellen dorpsbewoners, „de rozen mochten ze houden”.

Werk naar Tsjechië

Het werk is hier verdwenen, klinkt het bij de Drentse metworstkraam in ‘Emmer-Compas’. ‘Bloedzakjesfabriek’ NPBI verhuisde een deel van de productie naar Tsjechië om de lagere lonen, in de bouw raakte het werk op en kwamen stratenmakers en metselaars thuis te zitten. En twee kennissen kregen van de ene op de andere dag van de gemeente geen thuishulp meer: „bezuinigingen”. Intussen verslonst het dorp. De bank sloot, de elektronicawinkel ging over de kop en al vier jaar ligt het terrein van een afgebrand café braak, overwoekerd door onkruid. Gesteund door 1.397 voorkeurstemmen heeft dorpsgenoot Roelof Woltman, oud-voorzitter van de voetbalclub en nummer 9 op de lijst van Wakker Emmen, „actie” aangekondigd.

Alle dorpen kunnen op ons rekenen, belooft de 26-jarige lijsttrekker van Wakker Emmen René van der Weide. Hij studeerde commerciële economie aan de hogeschool, is parttime taxichauffeur en leidt nu de collegeonderhandelingen. „Wij zijn een partij van boeren nuchter verstand, houden niet van moeilijke woorden en zijn uit op een eerlijker verdeling van alle middelen.” Nu gaat het geld vooral naar Emmen-Centrum, zegt hij, en dat kweekt scheve ogen in dorpen en wijken.

Neem het verkeers- en vervoersplan: „Dat gaat voor tachtig procent over het centrum.” Of de dorpsbibliotheken: die worden met sluiting bedreigd, terwijl die in Emmen-Centrum is verbouwd. En toen de gemeente de Ronde van Spanje, Vuelta, weer voor 2 ton naar wilde Emmen halen, verdubbelde de veldhuur voor de sportclubs. Om maar niet te beginnen over de centrumvernieuwing. Kosten inclusief theater en nieuwe dierentuin volgens Wakker Emmen: meer dan 400 miljoen euro. Maar betalen provincie, Rijk en Europa daar niet fors aan mee? „Klopt”, zegt Van der Weide, „maar als het misgaat, krijgen de inwoners van Emmen de rekening.”

Hummer

De lijsttrekker ontvangt in zijn witte paleisje op een woonerf aan de rand van Emmen-Centrum. Een grommende old english bulldog springt het bezoek tegemoet. Hummer heet hij, zegt vriendin Kelly boven een pan kip in de keuken. „Hij was onze verkiezingsmascotte.” Zes weken lang ging Hummer mee op campagne, gestoken in een gevoerd donzen jasje met het roze partijlogo erop. Met liefst alle zesenveertig kandidaten, onder wie bekende dorpsgezichten en jongeren zoals scholier Sandro die eindexamen gymnasium doet. „Die staan garant voor de g-factor”, knipoogt de lijsttrekker, de gunfactor.

We hebben onze kandidaten op maatschappelijke betrokkenheid geselecteerd, vertelt raadslid en lijstduwer Hendrikus Velzing, en leiden ze zelf op. „Wij willen een partij zijn die tussen de mensen staat en niet erboven”. Zelf is hij voorzitter van de handbalclub in Zwartemeer en de tafeltennisvereniging in Klazienaveen. „Daar heb ik René ontdekt, toen hij bij zijn eerste pilsje overtuigend de discussie won, echt een debáter.” De ondernemer in elektro - en mechanische techniek is oprichter annex ‘suikeroom’ van de partij. Maar de campagnekosten van 30.000 euro hebben de raadsleden zelf bij elkaar gespaard, bezweert hij: de afgelopen termijn legden ze elke maand 125 euro opzij.

Onzekerheid in stadscentrum

Intussen groeit in hartje Emmen de onzekerheid. Wat nu, vragen ambtenaren op het gemeentehuis zich af. Ze weten wat Wakker Emmen niet wil, maar wat willen de lokalen wel? Het verkiezingsprogramma blijft vaag. Meer geld voor sport, staat er, minder naar kunst en cultuur. En de zorg moet „op peil blijven” ondanks de bezuinigingen uit Den Haag en de decentralisatie van taken. Maar dat moet dan wel gebeuren met minder ambtenaren, want daar zijn er volgens Wakker Emmen veel te veel van.

Ondernemers in het centrum houden hun hart vast. Gaat het centrum verslonzen? Wordt Emmen het toneel van een strijd tussen dorpelingen en stadsen? „De holbewoners hebben in Emmen de macht gegrepen”, zegt een winkelier die niet met zijn naam in de krant wil en vreest voor de toekomst van zijn zaak. „Cultuur en kunst willen ze niet, ervaren bestuurders hebben ze niet, lijntjes met partijgenoten in Den Haag ontbreken. Voor je het weet is Emmen een artikel 12 gemeente.”

Daarom moet Wakker Emmen inzetten op een stabiele coalitie , vindt Henk Smit, ondernemer en lid van het comité ‘Bezorgde Burgers Emmen’, dat aan de bel trok over het „megalomane” centrumplan. Smit schreef een open brief aan Wakker Emmen en dringt aan op een coalitie met D66 en CDA en vooral , „ter zake kundige” bestuurders. Anders, zegt het oud-raadslid van D66, grijpen de ambtenaren de macht. Zoals gebeurde in de jaren negentig, toen twee topambtenaren op het gemeentehuis de dienst uitmaakten en Emmen verzeild raakte in een van ’s lands grootste bestuurscrises ooit. Smit, destijds raadslid: „Dat heeft vijf wethouders en de burgemeester de kop gekost.”

Schuldsanering

Goed punt, reageert lijsttrekker René van der Weide. „Op de ambtenaren gaan we zeker letten.” Dat past ook bij de nieuwe bestuursstijl die Wakker Emmen nastreeft. „Transparant, met heldere afspraken en met minder ambtenaren.” Maar verder wil de voorman van Wakker Emmen over de collegevorming niets prijsgeven. Daarmee zou hij kansen op samenwerking kunnen verspelen en dat is niet in het belang van zijn partij noch dat van de gemeente. „De kiezers hebben ons macht gegeven. Ze kunnen erop aan dat we alles doen om hun vertrouwen waar te maken.”

Bij de metworstkraam in Emmer-Compascuum hebben ze andere zorgen. Sommige klanten betalen volgende week, als de uitkering binnen is. Verkoper Bart Snippe vindt dat prima, hij staat hier al 27 jaar en kent alle klanten. En kijk, daar zijn het jongetje en meisje weer, een jaar of zeven, elke week krijgen ze een gratis stukje worst. Totdat even later hun moeder komt aanlopen. Wil de verkoper dat voortaan laten? Ze zitten in de schuldsanering. En nu zeggen ze in het dorp dat ze haar kinderen erop uitstuurt om te bedelen voor worst. „Dat wil ik niet meer.”

    • Wubby Luyendijk